Obnova jednog od najvećih svetilišta u moderno doba: Istorijat crkvice na Rumiji i zašto je pravedno rješenje njena legalizacija

Ministarstvo prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine prihvatilo je predlog Mitropolije crnogorsko-primorske (MCP) da se lokacija na vrhu Rumije, gdje je sredinom 2005. godine postavljena crkva, uvrsti u Prostorno-urbanistički plan (PUP) Bara kao mjesto za vjerske objekte.

Ovo pitanje izazvalo je buru u crnogorskoj javnosti, odnosno u samo jednom dijelu koji se sve vrijeme bunio protiv izgradnje crkvice. Podsjetimo, Mitropolija Crnogorsko-primorska Srpske pravoslavne crkve je 31. jula 2005. godine postavila na Rumiji crkvu izgrađenu od metalne konstrukcije, koja je posvećena Svetoj Trojici. Crkva koja je postojala od vizantijskih vremena na vrhu Rumije je bila porušena od Turaka, prilikom turske okupacije Bara 1571. godine.Crkvica čije su dimenzije 4 metra visine, 3 metra dužine i 2 metra širine, sa težinom od 3 tone je postavljena na vrh Rumije pomoću dva helikoptera tadašnje Vojske Srbije i Crne Gore, a uz asistenciju MUP-a Crne Gore.

Crkva je napravljena u rekordnom roku od samo 10 dana, dok je krst napravljen u Srbiji, a tri zvona su stigla iz Rusije. Zbog težine, cijelu crkvu nije bilo moguće prenijeti na Rumiju, pa je presječena na dva dijela. Drugi dio spušten je nekoliko metara od mjesta gdje je čitava crkva naknadno montirana. Zbog vremenskih uslova koji vladaju na toj nadmorskoj visini crkva nema prozora, a zvona su fiksirana.

Krajem 2018. godine, crkvica je obložena kamenjem koje je narod vjekovima donosio, da bi se hram tu obnovio.

Drevno predanje

Po drevnom predanju, na planini Rumiji, na njenom vrhu visokom 1.595 metara, postojala je crkva posvećena Svetoj Trojici koju je sagradio kralj Jovan Vladimir. Zbog grijeha počinjenog u hramu, crkva je odletjela. Isto predanje je govorilo da će crkva ponovo sama doletjeti kada se nakupi dovoljno pokajnog kamenja za novi hram.

Stotinama godina narod podrumijskog kraja u Trojčindanskoj litiji za krstom Svetog Jovana Vladimira iznosi po kamen na vrh Rumije kao svojevrsni zavjet koji se prenosi s koljena na koljeno, vjerujući da će na vrhu ove planine biti obnovljena crkva kada se tu prikupi dovoljno kamenja.

Nakon postavljanja crkve na Rumiju crnogorske vlasti su smatrale da ista treba da se ukloni, a to opravdavaju činjenicom da Crkva nije tražila građevinsku dozvolu, kao i da ta obnovljena crkva ruši međuvjerski i međuetnički sklad. Pojedini publicisti iz Crne Gore negiraju postojanje nekadašnje crkve na vrhu Rumije, jer se crkva ne nalazi ni na jednoj mletačkoj karti, iako brojna svjedočanstva o postojanju te crkve postoje i u pisanom i usmenom predanju (narodnoj tradiciji).

Nakon poziva u javnosti da se crkva sa Rumije sruši, mitropolit Amfilohije je uputio kletvu onima koji bi to uradili: „Ko sruši taj hram Bog ga srušio i njega i njegovo potomstvo i Časni krst mu sudio.“

I otac Jovan Plamenac govorio je o staroj crkvici na Rumiji i kazao da je na vrhu Rumije postojao praistorijski tumul čija bi gornja hronološka granica mogla da se postavi najkasnije u period kasnog bronzanog ili ranog gvozdenog doba, citirajući arheologa Mladena Zagarčanina.

„Tumuli, mogile ili gromile kako ih lokalno nazivaju, razasuti su po mnogim uzvišenjima barskog pomorja. Oni su plodovi kulta heroiziranog pokojnika koji je slavljen krvnom žrtvom. Najveći je Velja mogila povrh Šušanja. Više njih je u Spiču, a posebno u Mrkojevićima. Hristijanizacijom lokalnog stanovništva, ova paganska svetilišta poprimila su hrišćanski karakter: sada je slavljen Jednotrojični Bog i Njegovi svetitelji, prinošenjem beskrvne žrtve. Na praznik Vaznesenja, Spasovdan, barski rimokatolici generacijama iznose kamenje i na maloj Časnoj trpezi na tumulu vrše bogosluženje. Na praznik Proroka Ilije, Ilindan, na Velji grad kod Sutomora iznošen je krst kao i na Rumiju. Štoviše, u litiji su pjevane iste pjesme: „Krste nose, Boga mole, Gospodi pomiluj,/ a u Boga milost prose, Gospodi pomiluj“. U svom radu „Arheološka svjedočanstva o postojanju hrišćanskog svetilišta na Rumiji“ Zagarčanin kaže da je prvobitna crkva na Rumiji, sa oltarom kao što je onaj na očuvanoj Veljoj mogili, bila sagrađena od nekog trošnog materijala. To je mogla biti i neka drvena građevina, ili drvetom ograđeni prostor. Kasnije je tu napravljena crkva u suvomeđi, kakvih ima puno u okolini. Obično su ih, improvizovano, pravili pastiri.  O crkvi na Rumiji u 19. i 20. vijeku pisalo više naučnika, književnika i publicista: Rimokatolički sveštenik Donato Fabijanić 1863. godine piše da su neki pustinjaci iz Palestine podigli manastir na vrhu brda Rumija; Ivan Jastrebov, ruski naučnik i konzul u Skadru, Prizrenu i Solunu 1880. godine u dva navrata pominje crkvu Svete Trojice na Rumiji; Pjetro Balan u svojoj knjizi odštampanoj 1885. godine u Vatikanu piše da je kraljica Jelena, žena Stefana Uroša I Nemanjića restaurirala manastir na Rumija; Nikola J. Vučinić, 1889. godine piše o zavjetnoj crkvi na Rumiji; znameniti etnolog i geograf Pavel Apolonovič Rovinski 1897. godine napisao je o sjećanju na crkvu na Rumiji koje su sačuvali Arnauti; ulcinjski paroh Jovan Vujanović pominje Rumijsku crkvu 1897. godine; književnik i publicista Tomo P. Oraovac 1913. godine piše o crkvi Svete Trojice na Rumiji koju su Turci porušili… Kako, u kojem i koliko dugom periodu je rumijski paganski kult prerastao i hrišćanski nemoguće je rekonstruistati. Nije moguće utvrditi ni kada je nastala rumijska Trojčindanska litija u obliku koji danas poznajemo. Da li joj je krst kojeg je Sveti Jovan Vladimir držao u rukama kada je ubijen u Prespi 1016. godine priključen ili je uspostavljena sa njim, da li je prvo išla litija pa je zato sagrađena crkva na vrhu Rumije, ili je prvo sagrađena crkva pa pošla litija, danas možemo samo da pretpostavljamo. Ono što je izvjesno je da ona stopljena sa kultom mučenički postradalog Svetog Jovana Vladimira koji je rasprostranjen na dobrom dijelu Balkana: u Albaniji, Sjevernoj Makediniji, Grčkoj, Bugarskoj…, ali je najsnažniji i najživlji upravo u podrumijskom kraju. Rumijska Trojčindanska litija već vjekovima je, u stvari, srce kulta Svetog Jovana Vladimira“, kazao je on u intervjuu Svetigori koji možete pročitati na Barskom portalu.