Istorija konflikata pokazuje da svakom oružanom sukobu prethodi dugoročna medijska priprema, koja strateški vješto cilja da utiša zloćudni huk bombi koje kasnije padaju na civilno stanovništvo.
Zato čin agresije dobija lice anđela, pa otuda nimalo ciničan naziv operacije razbijanja jedine multireligijske i multietničke države: „Milosrdni anđeo“. Negativna percepcija o Srbima kao najtvrđim čuvarima SFRJ kreirana je strategijom uokviravanja propagandnih narativa, realizovanom snažnom kampanjom uticajnih globalnih medija.
Ideološkom, vjerskom i političkom stigmatizacijom, satanizacijom i demonizacijom Srbi su žigosani kao varvari, jedina strana odgovorna za konflikte i ratove vođene u posljednjoj deceniji minulog vijeka na prostorima Balkana.
Antisrpska histerija pripremana je tiho i lukavo, postajući vremenom sve snažnija i intenzivnija, sa ciljem da javnost podrži vojnu intervenciju NATO članica, uz saglasnost SAD i Vatikana.
Opijeno „prijateljskim“ tapšanjem po ramenima i priznanjima kako je „Jugoslavija faktor mira na Balkanu“, ondašnje rukovodstvo sa Slobodanom Miloševićem kao da nije shvatalo da su padom Berlinskog zida pravila međunarodne igre promijenjena.
Priča o nesvrstanoj Jugoslaviji za zapadni svijet bila je suviše komplikovana, pa ju je trebalo pojednostaviti, što je najefektnije i najuspješnije učinjeno vještom i kvalitetnom medijskom kampanjom. To je ta crno-bijela slika u javnom mnjenju, sudar dobra i zla, žrtava i zločinaca, kojom treba eliminisati kritički duh, pa čak i potencijalnu sumnju u javnom prostoru.
Vjekovima složeni etnički, vjerski i kulturološki odnosi i nesuglasice planski se marginalizuju stvaranjem medijskih okvira koji odgovornost prebacuju samo na jednu stranu.
Moć Si-En-Ena, Bi-Bi-Sija, Glasa Amerike i drugih medijskih kuća nije bila samo u nametanju tema, već i u tihom preumljavanju masa kojim simbolički oblikovane stavove treba da prihvate kao svoje.
Kada Noam Čomski i Edvard Herman govore o proizvodnji saglasnosti, oni misle na manipulativne tehnike kojima se istina deformiše, prećutkuje, lomi, redizajnira i presvlači u ruho koje odgovara interesima medijskih imperija, odnosno njihovim političkim i vojnim nalogodavcima.
Oni ih vide kao svojevrsne filtere koji prividno poštuju objektivnost, dok u sjenci obezbjeđuju privilegije kojima se čuva kontrola informacija. Tako u praksi poluge moći lome duh i volju targetiranog naroda, grupe i pojedinaca koji se gospodarima svjetskog poretka nađu na putu, pri čemu odabir vijesti, ton kazivanja i agresivna slika događanja usmjeravaju tok glavne struje u izvještavanjima.
Šema laži je prepoznata: činjenice i podaci prilagođavaju se osuđujućoj paradigmi, dodaju joj se glasine ili poluinformacije s terena, emocionalne izjave, stvarajući slike bola, patnje i stradanja, posebno sa ženama i djecom kao akterima. Na kraju se poentira fotografijama ili video-zapisima zlih vojnika, koji su obavezno Srbi (iako je jugoslovenska armija tada bila multietnička, dok su u sukobima učestvovali i hrvatski i muslimanski vojnici).
U rijetkim situacijama, radi privida o etičnosti, priznaje se propust, ali s pozicija moralne superiornosti. Kolumnista Tomas Fridman iz New York Timesa nakon bombardovanja kineske ambasade u Beogradu kaže: „Žalim, ali nemamo razloga da budemo defanzivni“, dok Bil Klinton jednom izjavljuje da je bio „iznenađen i slomljenog srca“, a drugi put i da je to „bila tragična greška“.
Vijest o tome da je NATO bombama ućutkana nacionalna radio-televizija (RTS) na Zapadu je dočekana aplauzima i oholim konstatacijama kako je uništena „srpska tvrđava laži“, a ne legitiman i legalan medij koji je radio u skladu sa svim važećim međunarodnim konvencijama.
Ruženje Srba za slavu i rejting
Kako se jugoslovenska kriza zahuktavala, zvanični ton zapadnih medija postajao je sve oštriji, pri čemu se nepristajanje srpskog rukovodstva da prihvati avnojevske granice za mape novih država tumačilo kao politička nesaradnja i arogancija. Suština dobre propagande jeste da sakrije naručeni čin ubjeđivanja, pa tako globalni mediji osuđujućim narativima pripremaju teren za vojnu agresiju.
Tehnikom etiketiranja Srbi su u zapadnom mnjenju označavani kao „nacioboljševici“, „Vizantijci“, „mračni pravoslavci“, „štitonoše komunizma“, „posljednji staljinisti“, „ugnjetavačka nacija“, „balkanski koljači“, „fašisti“, „bande smrti“ i „mali Rusi“. Semantička konfuzija je očigledna, ali šta mari – ona treba da diskredituje, da označi krivce, da ih učini bezdušnim, primitivnim, užasavajućim, neljudskim.
Londonski Times piše da su „Srbi pušteni s lanca“ (9. novembra 1992), aludirajući na to da je riječ o krvožednim životinjama. Intenzitet raste tako što stavove daju i široj javnosti poznate ličnosti: „Srbe treba baciti na koljena“, uzviknuće Klaus Kinkel, njemački ministar inostranih poslova (27. maja 1992).
Ni glumci ne izostaju, pa ser Piter Ustinov, u funkciji ambasadora UNESCO-a, populariše osjećaj mržnje: „Životinje koriste svoje resurse znatno sređenije nego ovi naopaki stvorovi, čija pripadnost ljudskoj rasi je u velikom zakašnjenju“ (The European, 10. juna 1993).
Targetira se čitav narod, pa general Žan Kot i demokratski senator iz Delavera Džozef Bajden misle da su „Srbi nepismeni, degenerici, silovatelji, ubice beba, kasapini i agresori“ (Si-En-En, 1. avgusta 1993). Istovremeno, cilj je da se žrtve „srpske agresije“ pokažu dostojne sažaljenja, pa korišćenjem emotivno obojenih riječi mediji dehumanizuju „zločince“, tražeći pravednu kaznu.
Kreira se javni prostor u kojem će se bombardovanje jednog naroda predstaviti kao pravedna kazna, „humanitarna intervencija“ države koja je u medijima simbol zla.
Kada je srpski predsjednik Slobodan Milošević završio na naslovnici svjetski poznatog magazina Time (jula 1995), neki su pomislili da je došao kraj medijskoj satanizaciji. Pogrešno. Već oproban ubjeđujući obrazac iz Slovenije, Hrvatske i Bosne i Hercegovine na pijedestal je uzdignut tokom secesije Kosova i Metohije.
Medijska toljaga se vratila na međunarodnu pozornicu, s dobro poznatim vokabularom, pa dojučerašnji prijatelj postaje meta novog bombardovanja. Loran Fabijus, predsjednik Narodne skupštine Francuske, izjavljuje: „Srbi su đubre“, dok je Bil Klinton, u govoru na Dan sjećanja 1999, vladu Srbije uporedio s vladom nacističke Njemačke.
Etiketiranje i ruženje nacije sprovode se demonizacijom i generalizacijom svih koji u sebi imaju srpske gene. Tako novinar i publicista Miša Gleni, opisujući našeg seljaka, kaže: „Lica preda mnom su tipično seljačka. Okrugla, raskolačenih očiju, s ogromnom količinom grubo rezane kose – nikakvi Ajnštajni, već demoni s obaračem.“
Čitava knjiga mogla bi se napisati sa sličnim navođenjima, ali važno je zapaziti isti okvir koji se u njima ponavlja – Srbi su zli, bezkarakterni i „zreli za kažnjavanje“. Dobro poznata Gebelsova tehnika ponavljanja matrice i ograničavanja tema sada je preuzeta od zapadnih propagandista.
Srbija je nespremno i naivno ušla u medijski rat, ne razumijevajući da je on prethodnica sukobu na bojnom polju. Kao nekada u srednjovjekovnim sudarima pješadijskih vojski – prvo se čuje reski zvuk truba ili uzbuđujući ritam doboša, pa tek potom grmljavina topova. Tako i danas – prvo propagandne laži, spinovi i naručene slike, a potom tomahavci i kasetne bombe.
Bespoštedno bombardovanje bilo je surova osveta, kako primjer otpora malog srpskog naroda ne bi pao na pamet drugim zemljama. Nametanje krivice Srbima i njihova osuda od međunarodne javnosti potencijalna je odbrana od istorijske nepravde koju bi Zapad morao da prizna. Rijetki glasovi razuma u buci propagande ipak se ponegdje čuju.
Ajvor Roberts, nekadašnji britanski ambasador u Beogradu, deceniju kasnije priznaje: „Sada svi govore o multietničkim državama, a takvu državu smo već imali – ona se zvala SFRJ. Mi na Zapadu smo saučesnici u njenom razbijanju.“
(srpskikompas)
