Institut za standardizaciju Crne Gore (ISME), u okviru projekta InDiCo Global – Driving Digital Policies and ICT Standards Worldwide, organizovao je juče u Podgorici panel diskusiju posvećenu upravljanju vještačkom inteligencijom kroz standard MEST ISO/IEC 42001 i njegovoj ulozi u digitalnoj transformaciji i jačanju konkurentnosti Crne Gore.
Događaj je održan u hotelu Kings Park i okupio je predstavnike institucija, IT sektora, malih i srednjih preduzeća, akademske zajednice i državnih institucija, koji su razmijenili mišljenja o ulozi vještačke inteligencije u digitalnoj transformaciji i strateškom razvoju zemlje.
Učesnici su posebno istakli značaj standarda MEST ISO/IEC 42001 kao alata koji omogućava organizacijama unapređenje upravljanja AI sistemima, bolju kontrolu rizika i sigurniju implementaciju inovacija. Razmatran je i širi globalni kontekst razvoja vještačke inteligencije, kao i potencijal Crne Gore da se pozicionira kao pouzdano i fleksibilno okruženje za razvoj digitalnih tehnologija.
Saglasili su se da odgovorna regulacija i primjena međunarodnih standarda mogu stvoriti „sigurno utočište“ za razvoj AI tehnologija, u skladu sa praksama Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država. Crna Gora je, zbog svoje veličine, izuzetno responzivna. Posjeduje školski sistem koji proizvodi kvalitetne kadrove, iako će biti potrebna prilagođavanja u obrazovanju, jer AI mijenja samu prirodu rada. Javna uprava je već na dobrom putu, a raspravljalo se i o smjelim idejama: od uspostavljanja nacionalnih baza podataka za treniranje AI sistema, do nadogradnje statusa digitalnih nomada koji bi privukao strane AI kompanije.
U uvodnom izlaganju, direktor Instituta za standardizaciju, Zoran Glomazić, naglasio je da „standardi nijesu samo tehnički zahtjevi, već temelj sigurnosti, interoperabilnosti i održivog razvoja“, te da bez njih „inovacije ostaju izolovane, dok sa njima postaju mostovi saradnje i razvoja“. Takođe je istakao da je „upravljanje rizicima vještačke inteligencije ključno za obezbjeđivanje etičnosti, transparentnosti i pouzdanosti sistema“.
Izlagač na događaju bio je Matjaž Krč (Ideus d.o.o.), dok su u panel diskusiji učestvovali: prof. dr Vesna Popović Bugarin, prof. dr Srđan Kadić, Bojana Bajić, Milan Marić i Željko Rutović. Moderator panela bio je Ivan Bošković.
Zaključci:
- Odgovor Crne Gore na AI ne može biti parcijalan, već mora biti strateški, koordinisan i zasnovan na jasnoj viziji razvoja.
- Identifikovani su ključni izazovi: potreba za prilagođavanjem obrazovnog sistema ubrzanim tehnološkim promjenama; efikasnijim povezivanjem javnih registara i informacionih sistema, kao i potreba za regulatornim okvirom koji će pratiti razvoj tehnologije, a istovremeno štititi javni interes.
- Strateška prednost treba počivati na brzini usvajanja tehnologije, ali prije svega na mudroj, odgovornoj i autentičnoj primjeni.
- Preporuke: ulaganje u kontinuirano razvijanje digitalnih i analitičkih kompetencija; unapređenje kvaliteta, ažurnosti i interoperabilnosti javnih podataka i registara; razvoj regulatornog i institucionalnog okvira koji će omogućiti inovacije, ali i obezbijediti transparentnost, nadzor i odgovornost; kao i jačanje saradnje između države, akademske zajednice, privrede i tehnološkog sektora.
- AI treba posmatrati kao alat za podršku odlučivanju, dok odgovornost za mišljenje, procjenu i konačne odluke mora ostati u domenu čovjeka. U tom smislu, uspješna AI strategija mora biti zasnovana na znanju, saradnji, odgovornosti i pravovremenoj institucionalnoj adaptaciji.
- Crna Gora ima realnu šansu da vještačku inteligenciju pretvori u svoju stratešku prednost, ali samo ukoliko tehnološke promjene bude pratila promišljenim i koordinisanim djelovanjem sa jasnim fokusom na javni interes.
