Tokom višedecenijske vladavine Mila Đukanovića, Crna Gora je od države sa ograničenim ekonomskim kapacitetima pretvorena u utočište kontroverznih milijardera, političkih bjegunaca i ljudi povezanih sa međunarodnim aferama, korupcijom i pranjem novca. Pod parolom „privlačenja investicija“, režim DPS-a dijelio je počasna državljanstva i crnogorske pasoše osobama koje su u sopstvenim državama bile pod istragama, optužnicama ili pravosnažnim presudama.
Dok su građani prolazili kroz tranziciono siromaštvo, privatizacije i urušavanje privrede, najvrijedniji djelovi crnogorske obale, hotelski kompleksi i strateški resursi ustupani su privilegovanim pojedincima iza zatvorenih vrata. Od KAP-a do Svetog Stefana, od Porto Montenegra do Luštice, državna imovina pretvarana je u sredstvo političko-poslovnih dogovora uskog kruga ljudi bliskih vrhu bivšeg režima.
Lista “počasnih” građana i njihovih privilegija
Taksin Šinavatra (Thaksin Shinawatra)
Dobio je crnogorski pasoš uprkos tome što je u Tajlandu bio pravosnažno osuđen za korupciju i zloupotrebu položaja. Dok je za njim međunarodno rasla politička i pravna kontroverza, u Crnoj Gori je predstavljen kao „strateški investitor“, iako su najavljene milijarde ulaganja ostale uglavnom na nivou propagande.
Muhamed Dahlan (Mohammed Dahlan)
Jedna od najkontroverznijih figura bliskoistočne politike dobila je status privilegovanog partnera crnogorske vlasti. Iako su ga godinama pratile optužbe za korupciju i zloupotrebe u Palestini, u Podgorici je imao otvorena vrata državnog vrha i značajan uticaj u poslovima sa arapskim kapitalom.
Oleg Deripaska
Ruski oligarh čije se ime veže za Kombinat aluminijuma Podgorica (KAP), projekat koji je Crnu Goru doveo do ogromnih finansijskih gubitaka, arbitraža i višegodišnjeg ekonomskog haosa. Poslovi povezani sa Deripaskom ostali su simbol netransparentnih privatizacija i politički motivisanih aranžmana.
Natanijel Rotšild (Nathaniel Rothschild)
Britanski milijarder i jedan od zaštitnih znakova Porto Montenegra, projekta koji je dobio status gotovo nedodirljivog državnog prioriteta. Njegove veze sa vrhom DPS-a godinama su bile predmet spekulacija o privilegovanim poslovnim uslovima i posebnim političkim kanalima.
Piter Mank (Peter Munk)
Kanadski milijarder kojem je omogućeno da nekadašnju vojnu bazu u Tivtu pretvori u luksuzni kompleks Porto Montenegro uz ogromne državne ustupke, poreske olakšice i infrastrukturnu podršku koju domaći privrednici nijesu mogli ni da sanjaju.
Petros Statis (Petros Stathis)
Biznismen koji je godinama slovio za jednog od najuticajnijih ljudi u crnogorskom turizmu i medijima. Zakupi Svetog Stefana i Miločera često su u javnosti označavani kao primjer netransparentnog upravljanja državnom imovinom i politički privilegovanih aranžmana.
Samih Saviris (Samih Sawiris)
Dobio je višedecenijski zakup ogromnog prostora na Luštici pod uslovima koje su kritičari označavali kao izrazito povlašćene. Projekat Luštica Bej predstavljen je kao razvojna šansa, dok su protivnici tvrdili da država praktično poklanja najvrijednije zemljište stranim investitorima.
Aleksandar Abramov (Alexander Abramov)
Ruski milijarder iz rudarskog sektora povezivan je sa privilegovanim poslovnim odnosima unutar crnogorskog ekonomskog sistema, u periodu kada je ruski kapital imao snažan politički i finansijski uticaj u zemlji.
Said Gucerijev (Said Gutseriev)
Povezivan sa luksuznim nekretninama i investicijama, dok su međunarodni mediji i finansijski krugovi njegove poslovne veze dovodili u kontakt sa sankcionisanim strukturama i ruskim oligarsima.
Vei Seng Pua (Wei Seng Phua)
Jedan od najspornijih primjera dodjele ekonomskog državljanstva. Iako je u SAD hapšen zbog ilegalnog klađenja i povezanosti sa međunarodnim kladioničarskim mrežama, to nije predstavljalo prepreku da u Crnoj Gori dobije privilegovani status.
Džo Lou (Jho Low)
Centralna figura globalnog finansijskog skandala „1MDB“, teškog više milijardi dolara. Dok su ga međunarodne agencije tražile zbog sumnji na pranje novca i finansijske malverzacije, njegovo ime se uporno dovodilo u vezu sa crnogorskim pasošem i mrežom kontakata u regionu.
Dmitrij Ribolovljev (Dmitry Rybolovlev)
Ruski milijarder poznat po luksuznim nekretninama, jahtama i višemilionskim sudskim sporovima širom svijeta. Njegovo prisustvo u Crnoj Gori dodatno je podgrijalo percepciju zemlje kao destinacije za transfer sumnjivog kapitala.
Vladimir Peftijev (Vladimir Peftiev)
Bjeloruski biznismen koji se nalazio pod sankcijama Evropske unije zbog povezanosti sa režimom Aleksandra Lukašenka. Uprkos tome, u Crnoj Gori je imao otvorene poslovne kanale i tretman poželjnog investitora.
Sergej Čemezov (Sergei Chemezov)
Moćni čovjek ruskog državnog i bezbjednosnog aparata, blizak Kremlju i vrhu ruske industrije naoružanja. Njegovo ime simbolizovalo je duboku povezanost dijela crnogorske političke elite sa ruskim geopolitičkim i poslovnim interesima.
Igor Makarov
Energetski magnat koji je tokom vrhunca ruskog investicionog talasa održavao snažne veze sa političkim vrhom Crne Gore, u periodu kada je država gotovo nekontrolisano otvarala vrata stranom kapitalu sumnjivog porijekla.
Ova imena predstavljaju samo dio mnogo šire mreže počasnih državljanstava, privilegovanih investitora i političko-poslovnih aranžmana koji su obilježili eru DPS-a. Kritičari godinama tvrde da je crnogorski pasoš u tom periodu pretvoren u robu za političke saveznike i vlasnike sumnjivog kapitala, dok je državna imovina korišćena kao sredstvo za učvršćivanje međunarodnih veza bivšeg režima.
Kako se otvaraju stare afere i međunarodne istrage, sve češće se postavlja pitanje kolika je stvarna politička, ekonomska i bezbjednosna cijena koju je Crna Gora platila zbog politike prodaje državljanstava i privilegovanih aranžmana iza zatvorenih vrata.
