Mnogi se odriču hrane koja može biti okidač neželjenih zdravstvenih stanja (mliječni proizvodi, gluten, meso), a iako metoda eliminisanja namirnica nekima može donijeti dobro, drugima može izazvati nove alergije i netoleranciju na tu hranu ako ponovo odluče da je jedu. Postoji grupa ljudi koja je u većem riziku, a stručnjaci predlažu kako pravilno da eliminišemo namirnice i izbjegnemo neželjene efekte.
Eliminacione dijete postale su popularni način za upravljanje stanjima poput sindroma iritabilnog crijeva ili celijakije. Međutim, sve više dokaza ukazuje da ovaj pristup može imati i neželjene posljedice, naročito kod ljudi koji su skloni alergijama.
Ove dijete koriste mnogi, od roditelja koji žele riješiti određena zdravstvena stanja svoje djece preko hrane, do onih koji izbacuju gluten ili mliječne proizvode u potrazi za „čistijim“ režimom ishrane. Ipak, uklanjanje namirnica može promijeniti način na koji imuni sistem reaguje kada se one ponovo jedu. Kod ljudi sa ekcemom ili postojećim alergijama, ovaj gubitak tolerancije može dovesti do novih reakcija, pa čak i do opasne anafilaksije (alergijske reakcije).
Kada dijete postaju rizik za razvoj alergije
Gastrointestinalni trakt ima najveću koncentraciju imunih ćelija u tijelu i svakodnevno se suočava sa ogromnim brojem mikroba i proteina iz hrane. Uprkos tome, organizam u većini slučajeva uspješno održava ravnotežu: brani se od štetnih uljeza, a toleriše bezopasnu hranu i korisne bakterije.
Ovaj proces poznat je kao oralna tolerancija – stanje u kojem imuni sistem aktivno sprečava pretjerane reakcije na proteine iz hrane. Iako ovi mehanizmi nijesu u potpunosti razjašnjeni, u njemu učestvuju specijalizovane ćelije koje hvataju čestice hrane i šalju signale imunim ćelijama da ih ne napadnu.
Redovno izlaganje hrani od najranijeg djetinjstva ima ključnu ulogu u održavanju ovog sistema. Najnovija istraživanja pokazuju da čak i kod osoba koje prolaze kroz oralnu imunoterapiju – postupak postepenog izlaganja namirnici na koju su alergični – kontinuirano unošenje te namirnice neophodno je za dugoročnu zaštitu. Nasuprot tome, prekid unosa namirnica tokom dužeg perioda može poremetiti oralnu toleranciju i dovesti do novih alergija.
Upravo to je jedan od razloga zašto se alergije na određenu hranu mogu javiti nakon što se ona izbaci iz ishrane na određeno vrijeme. U jednoj velikoj studiji, skoro jedno od petoro djece razvilo je alergijske reakcije na hranu koja je bila privremeno isključena iz ishrane, iako ranije nijesu imali takve probleme. Većina reakcija bila je blaga, ali u oko 30 odsto slučajeva javila se teška anafilaksija.
Slični rezultati dobijeni su i kod testiranja odraslih. U jednoj studiji, čak 70 odsto ljudi koji su razvili nove alergije na hranu koju su ranije tolerisali bili su na eliminacionoj dijeti. Polovina njih doživjela je anafilaksiju, a većina je imala i druge alergijske bolesti poput astme, ekcema ili alergija na polen. Kod ljudi bez prethodne istorije alergija, rizik je bio znatno manji.
Šta treba imati u vidu prije eliminacione dijete
Bezbijednost eliminacione dijete u velikoj mjeri zavisi od nivoa rizika. Djeca, kao i ljudi sa već postojećim alergijama, treba da budu pod nadzorom stručnjaka kako bi se izbjegli potencijalno opasni efekti i obezbijedila adekvatna ishrana. Vreme trajanja dijete je još jedan važan faktor – kratke eliminacije od dvije do četiri nedjelje obično su dovoljne da se procijeni da li namirnica izaziva probleme, a istovremeno dovoljno kratke da se ne poveća rizik od gubitka tolerancije.
(RT Balkan)
