Dijelovi Mjeseca su predodređeni da postanu groblja svemirskih letjelica, gdje se mrtvi lunarni sateliti i druga nefunkcionalna oprema mogu srušiti u tlo, daleko od mjesta od kulturnog i naučnog značaja, kažu istraživači, piše RTS.
Broj satelita koji kruže oko Mjeseca povećaće se u naredne dvije decenije, jer svemirske agencije i privatne kompanije grade baze na Mjesecu i bave se rudarskim operacijama i izgradnjom naučnih instrumenata na neplodnom terenu.
Porast aktivnosti biće podržan sistemima lunarnih satelita za pozicioniranje, navigaciju i komunikaciju. Ali kada satelitima ponestane goriva, operateri imaju malo opcija osim da ih usmjere ka nekom objektu, gdje mogu bezbjedno biti razbijeni u paramparčad.
„Ovi sateliti će morati da se sruše na Mjesec, tako da će potencijalno postati mjesto za otpad“, rekla je dr Fiona Tomson, viša naučna saradnica na Univerzitetu u Daremu, koja je sazvala stručni panel o ovom pitanju na sastanku Space-Comm u Glazgovu u decembru.
Pored rasipanja dijelova satelita po površini, istraživači se plaše da, ako mnoštvo mrtvih satelita padne na Mjesec, rizikuju da izazovu oštećenja zgrada, naučnih instrumenata, istorijskih lokaliteta poput prvih otisaka stopala astronauta i netaknutih mjesta od naučnog interesa.
Sa brzinama udara od 1,2 milje u sekundi, sudari će proizvesti intenzivne vibracije, koje bi mogle da poremete osjetljive instrumente koje naučnici žele da postave na Mjesecu. Očekuje se da će se ožiljci urezani u površinu protezati desetinama metara i stvarati ogromne oblake abrazivne prašine koji bi mogli da zaklone teleskope i oštete opremu.
„To nije preterana briga, jer, s obzirom na površinu Mjeseca, što je više lunarnih satelita, veća je šansa da se neki sruše na naučno ili kulturno osjetljive lokacije“, rekao je profesor Ijan Kroford sa Birkbeka Univerziteta u Londonu i dodao: „Potreban nam je dobar plan za budućnost.“
Satelitski operateri rutinski koriste Zemljinu atmosferu da bi se riješili starih, nefunkcionalnih satelita koji lebde oko planete. Svake godine hiljade satelita sa isteklim rokom trajanja tako se spaljuju, ali pošto Mjesec nema atmosferu poput Zemljine, operaterima lunarnih satelita potrebna su druga rješenja.
Na stotine planiranih misija
Više od 400 misija na Mjesec planirano je u naredne dvije decenije. One uključuju Lunar Gateway, svemirsku stanicu koju predvodi Nasa i koja će kružiti oko Mjeseca, i bazni kamp Artemida na površini. Drugu bazu na Mjesecu planiraju Kina i Rusija.
Sledeće godine, Evropska svemirska agencija će lansirati satelit Lunar Pathfinder, testnu platformu za svoju konstelaciju lunarnih satelita „Mesečina“ koja bi trebalo da bude operativna do 2030. godine. U toku je rad na tome kako odložiti Lunar Pathfinder na kraju njegovog osmogodišnjeg životnog vijeka.
Tri opcije
Operatori lunarnih satelita imaju tri glavne opcije. Sa pogonskim uređajem i dovoljno goriva, satelit može da odleti i kruži oko Sunca, ali to je skupo. Alternativno, mogao bi da se premjesti u udaljeniju lunarnu orbitu, ali Mesečevo neravnomjerno gravitaciono polje to otežava. Konačno, sateliti mogu biti srušeni u Zemlju, ali to zahtijeva pažljivo planiranje.
Sara Bojal, šefica Kancelarije za regulaciju u Britanskoj svemirskoj agenciji, rekla je da Akcioni tim UN za konsultacije o aktivnostima na Mjesecu (ATLAC) i Međuagencijski koordinacioni komitet za svemirski otpad (IADC), kojim Velika Britanija trenutno predsjedava, rade na uspostavljanju najboljih praksi za odlaganje lunarnih satelita.
Koncept Groblja svemirskih letjelica je vodeći kandidat, a operateri moraju da sruše stare satelite na određena mjesta ili u ogromne kratere koji bi obuzdali prašinu podignutu pri udaru. I Britanska svemirska agencija i potpisnici američkih sporazuma o Artemidi teže ovom pristupu.
„Uspostavljanje zona groblja na Mjesecu je najpraktičnije rješenje“, rekao je Ben Huper, viši rukovodilac projekta za Lunar Pathfinder u SSTL-u, proizvođaču satelita sa sjedištem u Sariju. „Određivanje određenih regiona kao ‘zona udara’ ograničilo bi širenje ljudskih artefakata po površini Mjeseca, čuvajući druga područja za naučna istraživanja i buduće operacije“, rekao je Huper.
Čarls Kranston, šef kancelarije za program Mesečina Evropske svemirske agencije (ESA), rekao je da će, kada dođe vrijeme, sateliti biti srušeni na površinu na kontrolisan način „u određenim zonama“, kako bi se izbjegla „mesta od naučnog interesa i istorijskog značaja i tekuće misije“.
Džon Zarneki, profesor emeritus astronomije na Otvorenom univerzitetu, rekao je da bi se sateliti koji se sudaraju u zonama groblja mogli dobro iskoristiti jer udari generišu seizmičke talase na poznatim mjestima, kako bi se rasvijetlila struktura Mjeseca. „Ako imate objekat poznate mase, poznate geometrije i poznate brzine, i znate manje-više gdje je udario, to je fantastičan eksperiment u seizmometriji“, rekao je profesor Zarneki.
(B92)
