Hrvatski poslanik u Crnoj Gori bi da reguliše status Bokeljske mornarice jer je to „poklon Hrvata Crnoj Gori“: Je li na djelu još jedan pokušaj kroatizacije Boke kotorske i da li će se i ovo prećutati Zagrebu?

Poslanik HGI-a Adrian Vuksanović postavio je premijeru Milojku Spajiću pitanje hoće li inicirati lex spealis kojim bi regulisao status Bokeljske mornarice Kotor.

„Radi se o jednoj instituciji u trajanju od 1.217. godina koja po predanju potiče 809. godine. Kao takva jedina je uvrštena u UNESCO-voj reprezentativnoj listi kulturne nematerijalne baštine čovječanstva. Svijet je prepoznao o kakvom se duhovnom blagu radi i misim da je vrijeme da ono što je svijet prepoznao prepozna i sama država Crna Gora. Bokeljska mornarica nas snažno predstavlja pred svijetom. Snažno svjedoči o poveznici između Crne Gore i Republike Hrvatske. Snažno svjedoči kulturnom doprinosu koji su Hrvati u Crnoj Gori kroz stoljeća gradili i poklonili Crnoj Gori i tako je obogatili“, naveo je on.

Danas, naveo je Vuksanović, Bokeljska morarica ima status kao bilo koja druga nevladina organizacija.

„Organizacija koja traje hiljadu i više godina ima isti status kao NVO. Dobro je da imamo puno nevladinih organizacija ali ono što je svijet prepoznao treba i mi sami da prepoznamo“, naveo je Vuksanović.

Međutim, kada se sagleda sa druge strane, pogotovo o odnosu zvaničnog Zagreba prema Podgorici u prethodnom periodu, jasno je da može doći do novih pritisaka od strane zvaničnog Zagreba a čiju politiku zastupa poslanik Vuksanović. Nije Bokeljska mornarica jedino čemu Hrvatska želi da „sudjeluje“ u Crnoj Gori. Otvorena su naravno pitanja broda Jadran, Prevlake, Morinja i Lore, kao i status dijela palata u Boki kotorskoj. Zanimljivo, postavlja se pitanje kako bi Crna Gora reagovala ukoliko bi to isto govorila i Srbija, pogotovo jer su poznate izjave hrvatskih javnih djelatnika sa početka 2000-ih gdje govore o našoj državi kao o Crvenoj Hrvatskoj. Takve primjere imali smo i u skorije vrijeme kada je jedan hrvatski ministar čak i citirao Alojzija Stepinca, saradnika ustaškog pokreta u Drugom svjetskom ratu koji je kazao da „svaki kamen u Boki govori hrvatski“ a što bi se u određenim krugovima moglo protumačiti kao i određena teritorijalna pretenzija ka našoj državi.

Vrativši se na temu Bokeljske mornarice, organizacije Istorija srpskog pomorstva piše da je Bokeljska mornarica staro bratstvo pomoraca.

„Najstariji izvori ove drevne ustanove su dosta konfuzni i nepouzdani. Svakako, to nije jedna jedinstvena organizacija koja je postojala od 809. g. i to u neprekidnom kontinuitetu. U toku vjekova ona se stalno podešavala pa je mijenjala organizacionu strukturu prema datim političkim prilikama. Za vrijeme Vizantije i docnije za vreme Nemanjića, bila je vojna organizacija koja je branila kotorske interese, zatim za doba Venecije organizuje se kao staleško udruženje pomoraca sa socijalnim i humanim ciljem i čuva svoj vojni karakter, najzad za doba Austrije memorijalna je ustanova. Neki pisci koji su pisali o Bokeljskoj mornarici padali su u grešku da poistovjećuju bokeljsko pomorstvo uopšte sa Bokeljskom mornaricom. To su dva posebna pojma, a ne sinonimi. Zato, kada se govori o Bokeljskoj mornarici treba imati u vidu tri njena sastavna dijela: Odred mornara, Admiral i Bratovština pomoraca. Svaki je imao posebnu funkciju, ali tokom vremena stopili su se u jedan pojam: Bokeljska mornarica. Ime datira tek od 1859. g. – i postoji do danas… Austrija je (posle 1848) dozvolila obnovu Mornarice, ali samo kao memorijalnu korporaciju, davši joj novo ime: Plemenito tijelo bokeljske mornarice, bez ikakve pomorske funkcije ili značaja, samo toliko da učestvuje u „tradicionalnim Tripundanskim svečanostima“. Ondašnja uprava Mornarice nije uvidjela namjeru austrijskih vlasti – koje su nastojale da razjedine Bokelje – da kotorsku Mornaricu pretvore u poslušno oruđe svoje politike. Određujući joj isključivo „tradicionalnu ulogu“ da učestvuje u samo katoličkoj crkvenoj paradi, Austrija je svakako uspjela da kotorsku Mornaricu potpuno izoluje i otuđi od pravoslavnih Bokelja i time je zadala jaki udarac slozi i jedinstvu Boke“, navodi organizacija Istorija srpskog pomorstva.

Ova organizacija je prije desetak godina pisala da je za najveću osudu i postupak kotorskog biskupa Marka Kalođere koji se pridružio austrijskoj politici i koji je zabranio pravoslavnim građanima da učestvuju u kotorskoj Mornarici.

„Na taj način Mornarica je prestala da bude kotorska, a još manje bokeljska!.. Pravoslavni su reagovali na svoj način, pa su osnovali svoju Mornaricu, 1862. g. – Srpsku gardu, čiji su članovi nosili istu živopisnu nošnju i staro oružje kao i članovi Mornarice. I tako, dok je Bokeljska mornarica učestvovala u crkvenoj procesiji sv. Tripuna, Srpska garda učestvovala je u crkvenoj procesiji pri crkvi Sv. Nikole na Trojičindan. Austrijske vlasti bile su zadovoljne, jer su izašle u susret i jednim i drugim (stara politika neprijatelja: podijeli pa vladaj!). Na žalost, ova razjedinjenost trajala je veoma dugo, sve do I svjetskog rata. Odmah posle ubistva austrijskog prestolonasljednika Ferdinanda u Sarajevu 1914. g. i u prvim danima rata „Srpska garda“ bila je ukinuta, a „Bokeljska mornarica“ je nesmetano nastavila svoj rad…“, prenosi organizacija Istorija srpskog pomorstva a pozivajući se na knjigu Predraga V. Kovačevića „Istorija bokeljskog pomorstva“, izdanje Knjižare „So“, Herceg Novi 2015. godine.

Pojedini su problematizovali pomenutu temu tih godina tvrdeći da je ona čista hrvatska organizacija u ovom trenutku, ali i grupacija koja je učestvovala u kolapsu Crne Gore 1916. godine kada je i Kralj Crne Gore i Brda Nikola Petrović Njegoš pobjegao iz zemlje. Tada je Crna Gora kapitulirala pred Austrougarskom i razorena je Njegoševa kapela na Lovćenu. U tim akcijama učestvovali su i članovi Bokeljske mornarice a za vrijeme Drugog svjetskog rata bili su i podržavaoci ustaškog pokreta u marionetskoj državi Nezavisnoj Državi Hrvatskoj.

Istorija srpskog pomorstva piše da je ona nacionalno hrvatska organizacija od polovine 19. vijeka ali da je u tome primarno posredovala Austrija. Međutim, ukoliko bi se zagrebalo na drugu stranu mogu isplivati i drugačije fotografije nošnje Bokeljske mornarice, ili makar njenog pravoslavnog dijela. Stoga, ukoliko žele regulisati status, bilo bi zanimljivo da li će Vlada Crne Gore regulisati i status druge strane.

A druga strana je jako zanimljiva, ukoliko se pogledaju određene fotografije.

Vezeni ćemer (muški pojas s pregradom za novac) iz XIX vijeka, dio bokeljske pomorske nošnje (Muzej SPCO Kotor) i pištolj kremenjač iz Boke Kotorske s kraja XVIII vijeka (Muzej u Beloj Crkvi)… (Detalj s izložbe „Zaboravljeni Čudotvorac – Kult svetog Spiridona u srpskoj tradicijskoj kulturi“ koja se maja 2018 održao u Muzeju Vojvodine; autori: Aleksandar Petijević – muzejski savjetnik, etnolog i Suzana Milovanović – muzejski savjetnik, istoričar.

Tradicionalna nošnja Bokeljske mornarice sa ćemerom (muški pojas s pregradom za novac) na kome je izvezen krst sa četiri ocila… Slika je nastala vjerovatno ’71. ili ’72. na nekoj „Večeri Bokeške mornarice“ u starome hotelu „Fjord“ u Kotoru. Desno na slici je g. Vlado Kažanegra, a dolje u sredini vidimo uvećan motiv sa ćemera.

I sam sveti Tripun, piše organizacija Istorija srpskog pomorstva, za koga se od polovine 19. vijeka vezuje Bokeljska mornarica, vizantijski je svetitelj iz Male Azije (kod nas sv. Trifun).

„On se i na Istoku i na Zapadu slavio 1. februara (po starom kalendaru, a 14. po novom). Kod nas se i dalje slavi toga dana… U „Istoriji bokeljskog pomorstva“ npr. stoji: „Kult sv. Tripuna bio je veliki, naročito u Carigradu, pa je (prenos njegovih moštiju iz Rosa u Kotor 809. godine) zahtijevao, po propisima vizantijskog protokola, svečani prenos i počasnu pratnju (u kojoj je učestvovao i odred kotorskih mornara). U to doba Vizantija je gospodarila Kotorom i Bokom (prema vizantijskim izvorima u to vrijeme u zaleđu vizantijskih gradova Zadra, Trogira i Splita živjeli su Hrvati, a u zaleđu Dubrovnika i Kotora Srbi). Za Vizantiju je bilo važno da čvrsto drži ove krajeve, pa je zahtijevala da Kotor organizuje sopstvenu mornaricu koja bi štitila vlastito područje i pomagala vizantijsku carsku flotu u slučaju potrebe…“ (str. 275). Ne zaboravimo da je to 9. vijek – vrijeme kada je Crkva još bila jedinstvena, ali se, s jedne strane, na Zapadu pojavilo Franačko carstvo kao konkurencija Vizantiji na Jadranu, a s druge carigradski patrijarh Fotije šalje Kirila i Metodija u misiju među Slovene na Balkanu i u centralnoj Evropi, što dovodi do prvog velikog sukoba Carigrada i Rima… No, time već izlazimo iz okvira teme. A autor „Istorije bokeljskog pomorstva“, knjige koju za „Bokeljsku mornaricu“ koristim kao glavni izvor, u kojoj je ovoj organizaciji posvećeno 12 strana, Predrag V. Kovačević – Bokelj, diplomac Univerziteta u Edinburgu, čitav radni vijek profesor Pomorske škole u Kotoru i Više pomorske škole u Kotoru – život je posvetio proučavanju istorije Boke, Grblja i Paštrovića, pa je i najpozvaniji da o tome piše. Prvi on za takvu „Bokeljsku mornaricu“ o kojoj Vi govorite kaže da je „prestala da bude kotorska, a još manje bokeljska!“…“, navodi se u objavi.