Ekspresne reakcije povodom postavljanja spomenika Pavlu Đurišiću: Reagovao Ibrahimović i ministarstvo kulture

Ministarstvo kulture obaviješteno je da je bez najave institucijama i mimo zakonom propisanih procedura, u selu Gornje Zaostro kod Berana danas postavljen spomenik Pavlu Đurišiću, četničkom komandantu iz Drugog svjetskog rata.

Fotografiju bronzane statue u prirodnoj veličini, objavila je Pobjeda.

Statua je montirana na betonski postament, otkrivena je u neposrednoj blizini mjesta gdje se sjutra održava sabor uz prisustvo mještana i poštovalaca četničkog pokreta.

TV Vijesti je iz Ministarstva rečeno da su poslali inspektora koji treba da utvrdi stanje na terenu, a budući da nijesu dali nikakvu saglasnost za podizanje spomenika, najvjerovatnije će izdati nalog Opštini Berane da ga ukloni.

Na terenu je, kako saznaje Televizija Vijesti, bila i Uprava policije.

Iz Ministarstva su ranije upozoravali da bi svaki pokušaj rehabilitacije četničkog pokreta kroz spomeničku simboliku predstavljao direktno kršenje Zakona i Ustava Crne Gore, koji se temelji na antifašističkoj borbi.

I ministar spoljnih poslova i predsjednik Bošnjačke stranke Ervin Ibrahimović kazao je da zahtijeva javno da se ukloni spomenik Pavlu Đurišiću koji je postavljen u Beranama.

Taj zahtjev uputiće, kako kaže, i institucionalno.

-Podizanje spomenika ratnom zločincu i fašisti Pavlu Đurišiću je nezakonito i neprihvatljivo. U građanskoj Crnoj Gori nema, ne smije i neće biti mjesta veličanju ratnih zločinaca. Svakim veličanjem Pavla Đurišića, čovjeka koji se, dokumentovano, hvalio operacijom „potpunog uništenja muslimanskog življa“ i brojem od „do 8000 ostalih žrtava: žena, staraca i dece“ gura se prst u oko porodicama žrtava, antifašističkoj i građanskoj Crnoj Gori i našoj evropskoj perspektivi. Oni kojima je ovaj zločinac u bilo kom smislu heroj, a heroj se postaje herojskim djelom, zapravo glorifikujući Pavla Đurišića glorifikuju njegove zločine i sama ta činjenica mora biti zabrinjavajuća za cijelo naše društvo- naveo je Ibrahimović.

Kako je kazao, snažan institucionalni odgovor na sve rasprostranjeniju reviziju istorije i veličanje zločinaca i zločina predstavlja jednu od najvažnijih obaveza države.

-U suprotnom biće to jasan signal da u institucijama Crne Gore stanuje neprihvatljiva tolerancija na fašizam i Crna Gora će, kao dokazano antifašističko društvo, naći način da svoju antifašističku tradiciju učini državnom politikom. Na kraju, 83% građana Crne Gore jasnog je opredjeljenja da Crna Gora pripada Evropskoj uniji utemeljenoj na antifašističkim vrijednostima i tih 83% će naći način da institucije Crne Gore i društvo u Crnoj Gori učini antifašističkim i sposobnim da se izbori protiv istorijskog revizionizma i promocije fašista kao društvenih heroja, naveo je Ibrahimović.

Pavle Đurišić bio je srpski oficir Jugoslovenske vojske iz Crne Gore, koji je postao četnički vojvoda i predvodio značajni dio crnogorskih četnika tokom Drugog svjetskog rata. Istakao se i postao jedan od glavnih komandanata ustanka protiv Italijana u Crnoj Gori u julu 1941, ali je kasnije sarađivao sa Italijanima protiv partizana koje je predvodila KPJ i Hrvatskih oružanih snaga NDH.

Sredinom jula 1941. izbio je opštenarodni ustanak. Događaj koji je bio neposredan povod za ustanak je bio Petrovdanski sabor na kojem je usvojena odluka o obnovi Kraljevine Crne Gore na čelu sa italijanskim regentom i pod kontrolom crnogorskog separatiste Sekule Drljevića i njegovih pristalica, poznatih pod imenom zelenaši. Među ustanicima bio je veliki broj srpskih nacionalista, poznatih pod imenom bjelaši, koji su se zalagali za „bliske veze sa Srbijom”. Oko 400 bivši oficiri Jugoslovenske vojske, od kojih su mnogi bili voljni da sarađuju sa komunistima, učestvovalo je u ustanku. Neke od oficira Nijemci i Italijani su nedavno oslobodili iz logora za ratne zarobljenike, gdje su se nalazili od početka invazije. Oficiri JV su komandovali odredima, dok su politički komesari bili iz redova komunista i oni su vodili organizaciju ustanka. Kada je ustanak počeo, Đurišić se pridružio odboru koji je bio organizovan za vođenje vojnih operacija u beranskom srezu.

U ranoj fazi ustanici su preuzeli kontrolu nad manjim gradovima i selima. Đurišić se borio zajedno sa komunistima i predvodio uspješan napad na Berane. Proslavio se tokom najtežih borbi i istakao kao jedan od glavnih vođa ustanka. Poslije skoro dva dana borbi za svaku kuću u Beranama, uključio se u pregovore o predaji preživjelih italijanskih snaga. Nakon italijanske predaje, prigovorio je na uputstva koja su dobili od komunista vezana za postupanje sa italijanskim zarobljenicima. Tokom ustanka, Đurišić je vodio borbe i protiv Drljevićevih snaga. Nakon uklanjanja Italijana iz doline Lima, Đurišić je pozvao ustanike da marširaju na Rožaje i Kosovsku Mitrovicu i napadnu tamošnje muslimane i Albance, koja je smatrao „balistima”. Komunisti su jasno stavile do znanja da takvu akciju smatraju neprihvatljivom.

Ostali istaknutiji komandanti ustanka bili si bivši oficiri JV pukovnik Bajo Stanišić i major Đorđije Lašić. U roku od šest nedjelja, 67.000 italijanskih vojnika, potpomognuti muslimanskim i albanskim balistima iz pograničnih područja koji su obezbjeđivali bokove, ponovo je stekla kontrolu nad svim gradovima i komunikacionim putevima u Crnoj Gori. General Alesandro Pircio Biroli, italijanski vojni guverner Crne Gore, izdao je naredbu o gušenju ustanka, ali je svoje snage usmjeravao da izbjegnu „djela osvete i beskorisne surovosti”. Ipak, desetine sela je spaljeno, stotine su ubijene, a između 10.000 i 20.000 stanovnika je internirano tokom gušenja ustanka. Neko vrijeme, muslimanskim i albanskim balistima je dozvoljeno da pljačkaju i pale sela. Čim su Italijani započeli ofanzivu, beranski političari odustali su od podrške ustanku i počeli ga kritikovati. Bivši oficiri JV dezertirali su iz svojih jedinica, a Đurišić je napustio vojni odbor koji je organizovao ustanak u beranskom srezu. Političari i oficiri formirali su sopstvene odbore i obratili se Italijanima kako bi iskazali lojalnost i osudili komuniste.

Između komunističkih vođa i nacionalista koji su učestvovali u ustanku došlo je do razdora. Nacionalisti su smatrali da je ustanak ugušen i željeli su da se borba zaustavi, dok su komunisti bili odlučni da se nastavi sa borbom. Krajem 1941. nacionalisti su uspostavili kontakte sa Italijanima i ponudili im da im pomognu u borbi protiv komunista, koji su tada preimenovani u partizane. Zatim su se nacionalisti, među kojima i Đurišić, koji je bio popularan u svojim Vasojevićima, povukli u brdovitu unutrašnjost Crne Gore. Cilj nacionalista je bio da se izbjegava provociranje Italijana, ali da se brane planinska sela ako budu napadnuta. U sjevernoj Crnoj Gori postojala je jasna podjela između komunista i nacionalista. Nacionalisti su imali bliže veze sa Srbijom i neprijateljski stav prema balistima. Komunisti su željeli da se nastavi sa borbom i revolucijom, pa su se okrenuli i protiv svojih klasnih neprijatelja nacionalista. Ustaški uticaj na muslimane u Sandžaku i progoni Srba iz oblasti pripojeni italijanskoj Albaniji uticali su na Đurišića i njegove četnike da se posvete borbi protiv muslimana i Albanaca. Kasnije su se okrenuli muslimanima i Albancima u regiji. Ustanak se smanjenom žestinom nastavio do decembra 1941. godine.Đurišića je Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu odlikovala ordenom Karađorđeve zvijezde 1941. na prijedlog pukovnika Dragoljuba Mihailovića, načelnika Štaba Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini.

Đurišić je ubijen verovatno 21. aprila 1945. godine u logoru Stara Gradiška poslije bitke na Lijevče polju, nakon što su ga zarobili pripadnici Hrvatskih oružanih snaga kod Banje Luke, u zamci koju su mu pripremili oni i crnogorski separatista Sekula Drljević. Dio pripadnika Đurišićevih snaga ubijen je tokom ove bitke ili u kasnijim napadima ustaša i partizana, jer su željeli spriječiti povlačenje na zapad.