Dan „obnove nezavisnosti“ koji to nije

Kako se približava 21. maj, u medijima se sve više govori o danu „obnove nezavisnosti“. Takav dan, međutim, ne postoji — ni ustavno, ni zakonski. Po Ustavu, Crna Gora ima Dan državnosti (13. jul), a zakonom je propisan Dan nezavisnosti (21. maj).

Otkud onda novi narativ da se 21. maja slavi „Dan obnove nezavisnosti“? Kakva je i koja je to obnova? Razmislimo šta se time hoće poručiti. Otprilike ovako: mi smo davno postali nezavisna država (nezavisnost nam je priznata na Berlinskom kongresu 1878. godine), ali smo državu i nezavisnost „izgubili“ 1918, pa smo ih „obnovili“ 2006. godine?

Na Berlinskom kongresu priznata nam je nezavisnost države, a ne država; država je postojala i prije tog priznanja, a u domaćem pravnom saobraćaju, sve do Berlina, zvala se Crna Gora i Brda.

Ipak, mi smo 13. jul proglasili Danom državnosti, a ne nezavisnosti, pa ne može biti jasno o kakvoj obnovi nezavisnosti govorimo 21. maja. Na Berlinskom kongresu, prije 138 godina, priznata je nezavisnost Crnoj Gori, Srbiji, Rumuniji i djelimično Bugarskoj. Samo Crna Gora slavi taj datum. Druge zemlje bi smatrale uvredom da jedna administrativna odluka bude vrijedna slavlja, a da se zaborave žrtve, bitke i narod koji je natjerao velike sile da konstatuju činjenicu nezavisnosti.

Francuska slavi 14. jul — pad Bastilje i početak Revolucije 1789, a ne datum međunarodnog priznanja Francuske. Grčka slavi 25. mart 1821 — početak ustanka protiv Osmanskog carstva, a ne Londonski protokol iz 1830. kojim joj je priznata nezavisnost. Srbija slavi Sretenje — Prvi srpski ustanak i Sretenjski ustav, a ne Berlinski kongres 1878. Bugarska slavi 3. mart i Sanstefanski mir, odnosno oslobođenje od Osmanlija, a ne odluke Berlinskog kongresa. Norveška slavi Dan ustava (17. maj 1814), a Portugalija čak nema klasičan Dan nezavisnosti, već 10. jun — dan Luiša de Kamoeša, pjesnika i simbola portugalske kulture i trajanja.

Stare, ali i neke nove evropske države, svoje praznike redom vezuju za istorijske lomove, narodne ustanke, ustave, revolucije i duhovne simbole, a ne za administrativne datume i birokratske formulacije.

Crna Gora pod DPS-om i Đukanovićem nije se sjetila svojih pobjeda na Martinićima ili Krusima s kraja osamnaestog vijeka, gdje su Crnogorci i Brđani zajedno vojevali bitke sa Osmanlijama. Samo da podsjetimo: te bitke odigrale su se skoro vijek prije Berlinskog kongresa, a da ne govorimo o Boju na Carevom Lazu iz 1712. godine.

Zapravo, znali su za te i ostale datume, ali nijesu smjeli da ih uzdignu na nivo velikih državnih praznika — a svi znamo i zašto.

Đukanović se, ipak, samoživo nagurao u „istorijske čitanke“ kao tvoritelj države i državne nezavisnosti. Uradio je to bez obzira na činjenicu da su Petrovići, zaključno sa Nikolom I, stvarali savremenu Crnu Goru kroz bitke, glad i krv, kroz pet generacija vladika, jednog knjaza i potonjeg knjaza i kralja, kroz ukupno sedam pasova velike i svete srpske dinastije sa Njeguša.

Pride, slavu i datum priznanja nezavisnosti Crnoj Gori — 13. jul — Petrovići su morali da podijele sa Trinaestojulskim ustankom iz 1941. godine. Niko od ustanika tada nije imao u vidu odluku Berlinskog kongresa, nego se reagovalo na stvaranje „Nezavisne Crne Gore“ pod patronatom italijanskih fašista, koji su je proglasili dan ranije na Cetinju.

Milo Đukanović je prigrabio za sebe 21. maj, poistovjetivši se sa nezavisnošću, iako je na referendumu 1992, samo četrnaest godina ranije, bio jedan od dvojice predvodnika pokreta za očuvanje zajedničke države sa Srbijom.

Ako su u 13. jul morali da se „naguraju“ slavni Petrovići i svenarodni ustanak iz 1941, Đukanović je sebi omogućio da se istorijski razmahne sam nasred 21. maja.

Toga datuma, međutim, nije bilo nikakve obnove; naprotiv — 21. maj 2006. godine predstavlja, i simbolički, dan diskontinuiteta sa istorijom Crne Gore.

Da se zaista ikada radilo o „obnovi nezavisnosti“, obnovili bismo i istorijsko sjećanje na vrijeme kada su Crnogorci bili srpski vitezovi, a Crna Gora srpska Sparta. Da je bilo obnove, obnovila bi se Kraljeva zastava i himna, „obnovio“ bi se Danilov zakonik, Njegošev zavjet, crnogorsko i brdsko junaštvo, sloga i Stega kojima je Sveti Petar posvetio život. Sjetili bismo se njegovih poslanica Crnogorcima i Brđanima, kletvi i zaklinjanja, sjetili bismo se Vasilija i Save, a na kraju i Danila I Petrovića, Četvorojevanđelja i njegove titule „vojevodič srpskoj zemlji“.

Najveći problem naših političkih elita, bez obzira na to da li se radi o komunističkim, depesovskim ili postdepesovskim, jeste samoporicanje — kompleks niže vrijednosti, strah od istine i laganje iz koristoljublja koje podstiče autodestrukciju.

Neka svako slavi šta i koga hoće, ali je žalosno institucionalno krivotvorenje istorije koja je, onakva kakva je bila, najljepši ukras slobodarstva u ovom dijelu svijeta.

Ipak, i u vremenu nečitanja i konzumerizma svega i svačega, postoje — i sve ih je više — mladi ljudi koji se ne stide veličanstvene prošlosti Crne Gore i Brda.