DA LI EVROPSKA UNIJA MIJENJA SOPSTVENA PRAVILA? Izjava Marte Kos otvorila ozbiljna pitanja o kredibilitetu politike proširenja

Izjava evropske komesarke za proširenje Marte Kos da Crna Gora može postati članica Evropske unije 2028. godine čak i ukoliko do kraja ove godine ne zatvori sva pregovaračka poglavlja otvara mnogo ozbiljnije pitanje od samog datuma mogućeg pristupanja. Ona otvara pitanje dosljednosti evropske politike proširenja i povjerenja u pravila koja je sama Evropska unija godinama postavljala državama kandidatima.

Godinama je Crnoj Gori ponavljano da je put ka članstvu strogo definisan, da svako poglavlje mora biti ispunjeno prema unaprijed utvrđenim kriterijumima i da neće biti političkih prečica. Upravo na toj logici Evropska unija gradila je svoj kredibilitet – da pravila važe jednako za sve i da se ne mijenjaju u zavisnosti od političkog trenutka.

Zbog toga ovakva izjava neminovno izaziva nedoumice. Ako je moguće postati članica i bez ispunjenja onoga što je ranije predstavljano kao ključni uslov, postavlja se pitanje kakvu poruku to šalje ne samo Crnoj Gori, već i svim ostalim državama kandidatima.

Povjerenje u evropske integracije ne počiva samo na obećanju članstva. Ono počiva na uvjerenju da je proces predvidiv, transparentan i zasnovan na istim pravilima za sve. Svako odstupanje od tog principa otvara prostor za sumnju da političke procjene mogu postati važnije od kriterijuma koji su godinama predstavljani kao obavezujući.

Istovremeno, važno je napraviti razliku između političke procjene i formalne procedure. Čak i ako Evropska komisija ocijeni da je članstvo moguće 2028. godine, pristupanje Evropskoj uniji i dalje zahtijeva završetak pregovora, zaključivanje pristupnog ugovora i njegovu ratifikaciju u svim državama članicama. Drugim riječima, sama izjava ne mijenja pravni okvir procesa, ali može promijeniti percepciju njegove dosljednosti.

Upravo zato ovakve poruke nose posebnu odgovornost. Evropska unija je decenijama insistirala da su pravila važnija od političkih želja. Ako se sada stvori utisak da se pravila mogu fleksibilno tumačiti, najveća šteta neće biti nanesena samo procesu proširenja, već i povjerenju u institucije koje taj proces vode.

Za Evropsku uniju možda je najveći kapital upravo njena vjerodostojnost. Zato svaka poruka koja ostavlja utisak da kriterijumi nijesu jednako obavezujući za sve zaslužuje dodatno pojašnjenje. Ne zbog Crne Gore, već zbog kredibiliteta same evropske politike proširenja.