Vladavina prava – temelj evropskih integracija
Na putu ka članstvu u Evropskoj uniji svako pregovaračko poglavlje predstavlja važan korak u usklađivanju Crne Gore sa evropskim standardima i vrijednostima. Ipak, poglavlja 23 – Pravosuđe i temeljna prava i 24 – Pravda, sloboda i bezbjednost zauzimaju posebno mjesto, jer upravo od napretka u ovim oblastima zavisi kredibilitet reformskog procesa i uspješno okončanje pristupnih pregovora.
Njihovo ispunjavanje ne podrazumijeva samo usklađivanje domaćeg zakonodavstva sa pravnim okvirom Evropske unije, već i izgradnju institucija koje će biti sposobne da štite zakon, garantuju pravdu i uživaju povjerenje građana. Jer snažno pravosuđe štiti zakon. Zakon štiti vladavinu prava. A vladavina prava predstavlja temelj na kojem počiva korpus načela i vrijednosti Evropske unije.
Od evropskih standarda do njihove praktične primjene
Doprinos civilnog sektora procesu evropskih integracija predstavlja važnu kariku u izgradnji institucionalnih kapaciteta. Međutim, postavlja se pitanje: šta se dešava kada se pregovaračka poglavlja zatvore? Da li je dovoljno normativno ispuniti evropske standarde ili je jednako važno osigurati da institucije budu spremne da ih primjenjuju u praksi?
Polazeći od uvjerenja da evropske integracije ne završavaju usvajanjem propisa, već njihovom svakodnevnom primjenom, Centar za demokratiju i ljudska prava (CEDEM) prepoznao je potrebu za praktičnim osnaživanjem nosilaca pravosudnih funkcija. Upravo iz te potrebe proistekla je organizacija specijalizovane obuke „EUROHUB Legal Lab“, realizovane u okviru projekta EUROHUB28 – Crna Gora u EU do 2028.
EUROHUB Legal Lab okupio nosioce pravosudnih funkcija
Uz podršku Centra za obuku u sudstvu i državnom tužilaštvu, koji je prepoznao značaj ove teme, 10. jula je u njegovim prostorijama održana obuka „EUROHUB Legal Lab: Obuka za tužioce/teljke o pravosudnoj saradnji u EU“. Obuka je okupila predstavnike crnogorskog pravosuđa i Uprave policije. Interesovanje učesnika još jednom je potvrdilo da postoji potreba za ovakvim vidom stručnog usavršavanja, posebno u oblastima koje će nakon pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji postati sastavni dio svakodnevnog rada pravosudnih institucija.
Predavač na obuci bio je Boštjan Škrlec, vrhovni državni tužilac Republike Slovenije i predstavnik Eurojusta, čije je dugogodišnje iskustvo u oblasti međunarodne pravosudne saradnje obuci dalo poseban kvalitet. Kroz stručna predavanja, praktične i primjere učesnicima je približio instrumente kojima će se crnogorsko pravosuđe, a u određenim segmentima i policija, služiti u okviru evropskog prostora pravde.
Poseban fokus bio je na razumijevanju i praktičnoj primjeni ključnih instrumenata pravosudne saradnje Evropske unije:
Evropski istražni nalog (European Investigation Order – EIO): Instrument koji omogućava da tužilaštvo ili sud jedne države od nadležnog organa druge države zatraži sprovođenje konkretnih istražnih radnji ili prikupljanje dokaza. Umjesto dugotrajnih procedura međunarodne pravne pomoći, EIO uspostavlja jedinstven i efikasan mehanizam saradnje koji ubrzava prekogranične istrage i doprinosi njihovoj djelotvornosti. Učesnici su imali priliku da analiziraju sadržaj standardizovanog EIO obrasca, njegovu strukturu, obavezne elemente i način na koji se kroz njega definišu istražne radnje koje se zahtijevaju od druge države.
Evropski nalog za hapšenje (European Arrest Warrant – EAW): Jedan od najvažnijih instrumenata pravosudne saradnje u Evropskoj uniji. Ovaj mehanizam omogućava brzu predaju osumnjičenih ili osuđenih lica između država članica radi vođenja krivičnog postupka ili izvršenja kazne, zamjenjujući tradicionalne i često dugotrajne postupke ekstradicije sistemom zasnovanim na međusobnom povjerenju pravosudnih organa. Posebna pažnja posvećena je obrascu Evropskog naloga za hapšenje, njegovim obaveznim elementima, razlozima za izdavanje, kao i najčešćim greškama koje mogu uticati na efikasnost njegove primjene.
Freezing Regulation: Evropski instrument koji omogućava uzajamno priznavanje i izvršenje odluka o privremenom zamrzavanju i oduzimanju imovine stečene izvršenjem krivičnih djela. Na taj način onemogućava se premještanje ili skrivanje nezakonito stečene imovine u drugim državama i kriminalnim grupama oduzima ono što predstavlja njihov najvažniji resurs – finansijska korist ostvarena izvršenjem krivičnih djela. Učesnici su se upoznali i sa obrascima koji prate priznavanje i izvršenje odluka o zamrzavanju i oduzimanju imovine, kao i sa načinom njihove razmjene između pravosudnih organa država članica.
Pored upoznavanja sa ovim instrumentima, učesnici su imali priliku i da postavljaju pitanja o nejasnoćama u vezi sa opštim promjenama koje donosi proces pristupanja Evropskoj uniji, kao i o načinu postupanja i primjeni novih pravila u praksi.
EUROHUB28 – podrška spremnosti Crne Gore za članstvo u EU
Izuzetna stručnost i praktično iskustvo gospodina Škrleca učinili su ovu obuku mnogo više od stručnog predavanja. Kroz razmjenu iskustava iz svakodnevne prakse država članica Evropske unije učesnici su stekli znanja koja će moći neposredno da primjenjuju u svom radu. Istovremeno, poslata je i važna poruka da evropska pravosudna saradnja počiva na međusobnom povjerenju, brzini postupanja i efikasnoj razmjeni informacija. U evropskom prostoru pravde granice ne predstavljaju prepreku saradnji, već okvir unutar kojeg institucije zajednički štite vladavinu prava.
Obuka „EUROHUB Legal Lab“ realizovana je u okviru projekta EUROHUB28 – Crna Gora u EU do 2028, čiji je opšti cilj doprinos spremnosti građana i institucija Crne Gore za članstvo u Evropskoj uniji. Projekat je usmjeren na unapređenje stručnih kapaciteta državnih tužilaca za primjenu evropskog pravnog okvira i instrumenata pravosudne saradnje, kao i na unapređenje profesionalne orijentacije budućih pravnika i informisanje javnosti o procesu pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji i funkcionisanju evropskih institucija.
Projekat EUROHUB28 – Crna Gora u EU do 2028 finansijski je podržan od strane Ministarstva evropskih poslova Crne Gore.
