Analiza slabosti tužilaštva u slučajevima visoke korupcije u aktuelnoj vlast

Bivši poslanik i član Odbora za bezbjednost i odbranu, Nebojša Medojević, poručio je da i pored značajne pomoći i podrške koju Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država kontinuirano pruža crnogorskom tužilaštvu i pravosuđu, uočene su ozbiljne slabosti koje utiču na efikasnost i ostvarivanje konkretnih rezultata u borbi protiv organizovanog kriminala i visoke korupcije.

Prema riječima Medojevića, analiza je zasnovana na:

• javnim izvještajima Evropske komisije (Rule of Law Report 2025/2026)

• rezultatima Specijalnog državnog tužilaštva (SDT) za 2025 godinu

• operativnim iskustvima američkih tužilaca iz zajedničke saradnje

• preuzetim obavezama Crne Gore prema Evropskoj uniji (Poglavlja 23 i 24) i međunarodnim standardima

„Crna Gora se obavezala da će voditi efikasnu, nepristrasnu i dosljednu borbu protiv visoke korupcije, bez obzira na političku pripadnost Očekivanja Evropske unije i međunarodne zajednice su jasna“, ističe on.

• sprovođenje istraga, podizanje optužnica i donošenje pravosnažnih osuđujućih presuda protiv visokih funkcionera i njihovih mreža

• jednak tretman bez obzira na to da li je riječ o bivšoj ili aktuelnoj vlasti

• mjerljivi rezultati u predmetima u kojima su uključeni aktuelni političari, njihovi saradnici ili sa njima povezane poslovne strukture

U praksi, kako naglašava, SDT je ostvario napredak u kvantitativnim pokazateljima, poput povećanja broja istraga i slučajeva privremenog oduzimanja i zamrzavanja imovine Međutim, kada su u pitanju predmeti visoke korupcije koji se odnose na aktuelnu vlast, uočavaju se specifične i ozbiljne slabosti.

Percepcija i stvarni problemi nepristrasnosti i političkih pritisaka

Ovo, prema ocjeni Medojevića, predstavlja najosjetljiviju i najčešće isticanu slabost.

• Javni napadi, diskreditacija i pritisci na tužioce, posebno na rukovodstvo SDT-a, nastavljeni su i tokom mandata aktuelne vlasti

• Kada SDT pokrene ili intenzivira istragu koja se odnosi na visoke funkcionere ili njihove saradnike, često slijedi politička retorika kojom se dovodi u pitanje legitimitet institucije

• To stvara tzv. chilling effect (efekat odvraćanja), zbog kojeg tužioci mogu postati oprezniji, sporiji ili manje odlučni u predmetima koji se odnose na osobe bliske aktuelnoj vlasti

• Izvještaji Evropske unije kontinuirano ukazuju da javne kritike i politički napadi na tužilaštvo narušavaju percepciju njegove nezavisnosti

Sporiji tempo i manji broj rezultata u predmetima koji uključuju aktuelne aktere

• Iako je zabilježen značajan porast broja istraga protiv organizovanog kriminala i korupcije uopšte, konkretni rezultati – optužnice koje vode do pravosnažnih osuđujućih presuda – u predmetima koji se direktno odnose na aktuelnu vlast rjeđi su ili se ostvaruju sporije u poređenju sa predmetima iz prethodnih perioda

• Postoji percepcija, koju dijele i pojedini međunarodni partneri, da je tužilaštvo u nekim slučajevima pokazalo veću odlučnost kada su predmet istrage bili akteri prethodnih vlada, a veću opreznost kada su u pitanju aktuelni centri političke moći

• Takva percepcija narušava princip jednakosti pred zakonom i dovodi u pitanje kredibilitet pravosudnog sistema

Teškoće u prikupljanju dokaza i saradnji sa drugim institucijama

Kada su predmet istrage visoki funkcioneri aktuelne vlasti

• osumnjičeni često imaju veći pristup resursima, informacijama i mogućnostima uticaja na svjedoke ili administraciju

• koordinacija sa policijom, Poreskom upravom i drugim institucijama može biti sporija ili manje efikasna kada predmet uključuje aktuelne političke strukture

• u pojedinim slučajevima dolazi do curenja informacija ili otežanog pristupa relevantnim podacima

Ograničeni kapaciteti za složene i politički osjetljive predmete

• Predmeti visoke korupcije u kojima su uključeni predstavnici aktuelne vlasti često podrazumijevaju sofisticirane šeme koje uključuju ofšor kompanije, kriptovalute, političko finansiranje i zloupotrebe u postupcima javnih nabavki

• SDT i dalje raspolaže nedovoljnim brojem specijalizovanih tužilaca, finansijskih istražilaca i analitičara za vođenje ovakvih predmeta

• Iako je ostvaren napredak u finansijskim istragama, kapacitet za brzo i efikasno razotkrivanje korupcionih mreža na najvišim nivoima vlasti i dalje je ograničen

Javna percepcija i erozija povjerenja

• Kada se stiče utisak da se predmeti protiv aktuelne vlasti vode sporije ili sa manje konkretnih rezultata, javnost, kao i dio međunarodne zajednice, gubi povjerenje u nepristrasnost tužilaštva

• To je posebno problematično imajući u vidu obavezu Crne Gore da demonstrira održiv i sistemski napredak u borbi protiv korupcije, a ne samo selektivne rezultate

Zašto se ovo dešava (Uzroci slabosti)

„Strukturalni razlozi – nedovoljni ljudski i tehnički resursi, infrastruktura i specijalizacija
 
Politički pritisci – javni napadi i politička retorika koji mogu negativno uticati na rad institucija
 
Kulturološki i operativni razlozi – veći oprez u postupanju prema nosiocima aktuelne političke moći zbog mogućeg rizika od odmazde ili uticaja na profesionalnu karijeru
 
Nedostatak zaštitnih i kontrolnih mehanizama – nedovoljno razvijeni mehanizmi zaštite tužilaca od političkog uticaja i javne diskreditacije, kao i nedovoljno efikasni interni kontrolni mehanizmi za prevenciju korupcije u tužilaštvu
“, objašnjava on.

Dodaje da glavna slabost tužilaštva u predmetima visoke korupcije koji se odnose na aktuelnu vlast nije isključivo tehničke prirode (ograničeni kapaciteti), već prije svega sistemska i institucionalna – nedovoljna otpornost na političke pritiske, percepcija selektivnosti u postupanju i nedovoljno razvijeni kontrolni mehanizmi za prevenciju korupcije unutar samog tužilaštva

Nepostupanje u slučaju korupcije u procesu privatizacije Telekoma upalilo je crveni alarm kod međunarodnih partnera i otvorilo pitanje mogućeg postojanja korupcije u tužilaštvu

„To direktno ugrožava ispunjavanje preuzetih obaveza Crne Gore prema Evropskoj uniji i međunarodnoj zajednici Evropska unija ne traži samo povećanje broja istraga, već vjerodostojan i dosljedan institucionalni odgovor koji pokazuje da niko nije iznad zakona, bez obzira na to ko je trenutno na vlasti“, zaključuje Nebojša Medojević.