Od Dubrovnika do Šipčanika: DPS slavi 35 godina, partija koja je zbog moći promijenila pet kapa i postala sinonim za kriminal i korupciju

Dok se Demokratska partija socijalista 22. juna u Šipčaniku sprema da proslavi 35 godina postojanja, ostaje otvoreno pitanje – šta tačno slavi partija koja je tokom tri i po decenije promijenila gotovo sve osim vlastitog interesa za očuvanjem moći?

Politički put DPS-a predstavlja jedinstven fenomen na evropskoj političkoj sceni. Malo je stranaka koje su uspjele da za samo 35 godina prođu put od komunističke partije, preko promotera velikosrpske politike i saveznika Slobodana Miloševića, do zagovornika crnogorske nezavisnosti, NATO integracija i evropskog puta.

Upravo zbog te sposobnosti političke transformacije, kritičari DPS-a često govore da je riječ o partiji koja je tokom svog postojanja promijenila „pet kapa“, ali nikada suštinu – kontrolu institucija i državnih resursa.

DPS je za ovih 35 godfina postao sinonim za kriminal i korupciju.

Nasljednici Saveza komunista

DPS je nastao 22. juna 1991. godine transformacijom Saveza komunista Crne Gore. Na čelo nove partije stala je generacija mladih partijskih kadrova predvođena Momirom Bulatovićem, Milom Đukanovićem i Svetozarom Marovićem.

Početkom devedesetih godina DPS nije bio partija nezavisne Crne Gore, niti građanske politike kakvom se danas predstavlja. Naprotiv.

U vrijeme raspada Jugoslavije bio je jedan od najodanijih političkih saveznika režima Slobodana Miloševića. Tadašnje rukovodstvo otvoreno je zastupalo zajedničku državu sa Srbijom, snažno podržavalo politiku Beograda i oštro se obračunavalo sa političkim neistomišljenicima.

Posebno su na udaru bili liberali i reformisti okupljeni oko Liberalnog saveza Crne Gore, koji su upozoravali na pogubnost ratne politike i tražili nezavisnu Crnu Goru.

Rat za mir

Iako poslednjih godina pokušava da „prekreči“ istoriju i „zaboravi“ na „Rat za mir“, to je uzaludno jer je poznato da je DPS i te kako učestvovao u napadu na Dubrovnik 1991. godine.

Pod političkim pokroviteljstvom tadašnjeg državnog vrha Crne Gore sprovedena je mobilizacija rezervista, a ratna propaganda širila je teze o navodnim prijetnjama koje dolaze iz Hrvatske.

U javnom prostoru tih godina dominirala je otvorena antihrvatska retorika, dok su državni mediji učestvovali u ratnoj propagandi koja je kasnije postala predmet ozbiljnih istorijskih i političkih osuda.

Godinama kasnije upravo će isti političari pokušavati da se predstave kao promoteri regionalnog pomirenja i evropskih vrijednosti.

Samo izjave Mila Đukanovića da zbog Hrvata mrzi šah ostaće zauvbijek upamćenje kao pečat politike DPS-a koju je kreirao upravo Đukanović.

Raskol zbog cigareta i zaokret prema nezavisnosti

Prelomni trenutak za DPS dogodio se 1997. godine kada dolazi do velikog sukoba između Momira Bulatovića i Mila Đukanovića.

Iako je sukob javnosti predstavljen kao politički obračun između pristalica Miloševića i reformista, godinama kasnije brojni akteri ukazivali su da su u pozadini raskola bili i ozbiljni sukobi interesa povezani sa međunarodnim poslovima šverca cigareta koji su tih godina vezivani za Crnu Goru.

Nakon pobjede Mila Đukanovića DPS doživljava novu ideološku transformaciju.

Partija koja je godinama insistirala na zajedničkoj državi sa Srbijom počinje da gradi politiku crnogorske samostalnosti. Nekadašnji promotori srpstva postaju predvodnici projekta nezavisne Crne Gore. Saveznici Slobodana Miloševića postaju partneri zapadnih ambasada.

Za protivnike DPS-a to je bio dokaz političke pragme bez principa, dok su pristalice tvrdile da je riječ o prilagođavanju novim istorijskim okolnostima.

Tri decenije vlasti i sistem zarobljene države

Od kraja devedesetih do 2020. godine DPS je praktično bez ozbiljnog prekida vladao Crnom Gorom.

Tokom tog perioda stvoren je sistem u kojem su partija i država često funkcionisale kao jedinstven mehanizam.

Zapošljavanje po partijskoj liniji, kontrola institucija, politički pritisci i privilegovan položaj pojedinaca bliskih vlasti postali su zaštitni znak dugogodišnje vladavine.

Mnogi međunarodni izvještaji godinama su upozoravali na korupciju, organizovani kriminal i zarobljene institucije.

Afera „Snimak“ – partija kao biro za zapošljavanje

Jedna od najpoznatijih političkih afera izbila je 2013. godine kada su objavljeni audio-snimci sjednica partijskih organa DPS-a.

Iz sadržaja razgovora proizilazilo je da se zapošljavanje u državnim institucijama koristi za jačanje izbornog rezultata partije.

Afera je dodatno učvrstila uvjerenje da je DPS izgradio sistem u kojem je posao u državnoj upravi često bio nagrada za političku lojalnost.

Afera „Koverta“

Nova politička bomba eksplodirala je 2019. godine kada je biznismen Duško Knežević objavio snimak na kojem tadašnji visoki funkcioner DPS-a Slavoljub Stijepović preuzima kovertu sa novcem namijenjenim finansiranju kampanje DPS-a.

Snimak je izazvao masovne proteste i dodatno urušio povjerenje javnosti u vladajuću partiju.

Za mnoge građane „Koverta“ je postala simbol načina na koji je DPS decenijama finansirao političke kampanje.

Funkcioneri DPS-a pred sudovima

Dodatnu sjenku na jubilej baca činjenica da se veliki broj nekadašnjih visokih funkcionera DPS-a danas nalazi pred tužilaštvom ili sudovima.

Svetozar Marović

Nekadašnji predsjednik državne zajednice Srbije i Crne Gore i dugogodišnji potpredsjednik DPS-a priznao je učešće u organizovanim koruptivnim poslovima u budvanskim aferama. Osuđen je zbog zloupotreba koje su Budvu koštale višemilionskih iznosa.

Milo Đukanović

Protiv bivšeg predsjednika Crne Gore ne vodi se pravosnažno okončan postupak, ali se njegovo ime pominjalo u više domaćih i međunarodnih istraga i predmeta, uključujući afere vezane za šverc cigareta i druge poslove koji su godinama bili predmet interesovanja istražnih organa i medija.

Predrag Bošković

Bivši ministar odbrane i jedan od najuticajnijih funkcionera DPS-a saslušavan je u više predmeta koje istražuje Specijalno državno tužilaštvo, uključujući slučajeve vezane za stambenu politiku i raspolaganje državnom imovinom.

Milutin Simović

Nekadašnji potpredsjednik Vlade i ministar poljoprivrede obuhvaćen je istragama koje se odnose na dodjelu kredita i zloupotrebe u okviru pojedinih državnih programa podrške.

Predrag Ivanović

Bivši ministar poljoprivrede i nekadašnji funkcioner Investiciono-razvojnog fonda pominjan je u predmetima koji se odnose na dodjelu kredita i moguće zloupotrebe službenog položaja.

Miomir Mugoša

Dugogodišnji gradonačelnik Podgorice bio je predmet više postupaka i istraga zbog sumnji u zloupotrebe službenog položaja i kontroverzne poslove sa gradskim zemljištem.

Vesna Medenica

Iako formalno nije bila funkcioner DPS-a, bivša predsjednica Vrhovnog suda često je dovođena u vezu sa sistemom vlasti izgrađenim tokom ere DPS-a. Protiv nje se vodi postupak zbog optužbi za organizovani kriminal i zloupotrebu položaja.

Blažo Jovanić

Bivši predsjednik Privrednog suda suočen je sa optužbama za stvaranje kriminalne organizacije i zloupotrebe službenog položaja.

Od apsolutne vlasti do opozicionih klupa

Nakon izbora 30. avgusta 2020. godine DPS je prvi put izgubio vlast nakon tri decenije dominacije.

Partija koja je godinama djelovala nepobjedivo našla se u opoziciji, dok su se pred istražnim organima počeli otvarati predmeti koji su decenijama bili nedodirljivi.

Zbog toga će proslava u Šipčaniku imati i simboličku dimenziju.

Za pristalice DPS-a to je jubilej partije koja je obnovila crnogorsku državnost i uvela zemlju u NATO.

Za političke protivnike to je godišnjica organizacije koja je od komunizma preko ratne politike stigla do sistema obilježenog korupcionaškim aferama, partijskim zapošljavanjem i sudskim postupcima protiv svojih najistaknutijih kadrova.

Poslije 35 godina ostaje činjenica da nijedna politička organizacija nije toliko oblikovala savremenu Crnu Goru kao DPS. Ali ostaje i pitanje koje će pratiti slavlje u Šipčaniku – da li ta partija danas slavi svoju istoriju ili pokušava da pobjegne od nje.