Potraživanje broda Jadran bi Hrvatima moglo pomrsiti konce: Šta ako zvanični Beograd položi pravo na njega i suprotstavi se Zagrebu?

Dok zvanični Zagreb, na čelu sa premijerom Andrejem Plenkovićem nastavlja sa agresivnim pritiscima i ucjenama prema Crnoj Gori, a sve u cilju usporavanja njenog evropskog puta, koristeći školski brod „Jadran” kao dežurnu batinu za blokadu evropskih integracija, a zvanična Podgorica se grčevito brani, u regionalnoj javnosti se namjerno prećutkuje ključno, suštinsko pitanje: Čijim je novcem ovaj prelijepi jedrenjak zapravo napravljen i kome on, na osnovu istorijskog i moralnog prava, zaista pripada?

Hipotetičko uplitanje Srbije u ovaj višedecenijski spor ne samo da bi potpuno ogolilo licemjerje hrvatskih pretenzija, već bi pred međunarodnu javnost iznijelo neoborive istorijske i finansijske podatke koji jasno dokazuju – ako iko ima pravo da „Jadran” nazove svojim umjesto Crne Gore, onda je to Srbija, a ne Hrvatska.

Ko je zapravo iskeširao milione?

Hrvatski zvaničnici decenijama ponavljaju mantru o „otetom brodu” jer mu je matična luka do 1991. godine bila Split. Međutim, pitanje je po kom to pravu Split i Zagreb polažu ekskluzivno pravo na imovinu koja je stvorena u Kraljevini Jugoslaviji, i to dominantno srpskim kapitalom i žrtvom?

Zvanični podaci o finansijskoj konstrukciji iz 1930. godine govore da je brod naručen u Haburgu za tadašnjih 8.4 miliona dinara a brojke govore sledeće:

• Milion dinara dao je lično kralj Aleksandar I Karađorđević iz privatnog fonda dinastije. Dakle, preko 12% vrijednosti broda poklonio je srpski monarh.

• Preko 6,4 miliona dinara (više od 75% ukupne cijene) isplaćeno je iz državnog budžeta, ali i to iz fonda ratnih reparacija (odštete) koje je Njemačka dugovala nakon Prvog svjetskog rata. Opštepoznata je istorijska činjenica da je Kraljevina Srbija podnijela najveći teret Velikog rata, izgubila trećinu stanovništva i da je upravo na osnovu njenih strahovitih žrtava i razaranja naplaćen najveći dio tih reparacija. Taj novac je, preko budžeta zajedničke države, pretočen u hamburgško brodogradilište.

• Ostatak od milion dinara sakupila je organizacija „Jadranska straža”. Iako je centrala bila u Splitu, istorijski arhivi bilježe da su najviše novca u ovoj dobrovoljnoj akciji sakupili građani i bogati trgovci iz kontinentalnih djelova zemlje – Beograda, Novog Sada, Sarajeva i Zrenjanina. Primorski odbori su u to vrijeme ekonomski stajali neuporedivo gore i dali su minimalan doprinos.

Kada se podvuče crta, više nego jasna računica pokazuje da je teritorija današnje Srbije, kroz privatni novac Karađorđevića, građanske akcije i ratnu odštetu za srpske žrtve, finansirala ovaj brod u procentu većem od 80 odsto!

Stoga se postavlja pitanje – iz koje to pravne i moralne logike Zagreb danas tvrdi da „Jadran” pripada Hrvatskoj?

Ako bismo primijenili hrvatsku logiku po kojoj „vlasništvo određuje istorijska luka”, onda bi po istoj logici Srbija mogla da traži povraćaj kompletne infrastrukture i vojnih objekata koje je finansirala zajednička država na hrvatskom primorju, a koji su ostali u rukama Zagreba (da ne govorimo o Crnoj Gori). Hrvatska bi htjela da zadrži sve što joj odgovara iz bivših zajedničkih država, ali da istovremeno prisvoji i ono što je plaćeno srpskim novcem i krvlju.

Šta ako Beograd otvori karte?

Iako je Srbija potpisivanjem sukcesije iz 2006. godine formalno-pravno prepustila vojnu imovinu na teritoriji Crne Gore Podgorici, istorijsko pravo na nasljeđe „Jadrana” niko ne može da izbriše.

Ukoliko bi zvanični Beograd odlučio da se aktivno umiješa u ovaj spor i podnese zahtjev za utvrđivanje istorijskog vlasništva, to bi bio potpun geopolitički šah-mat za Hrvatsku. Naravno, Srbija kao kontinentalna zemlja danas nema praktičnu bazu za ovaj jedrenjak, ali bi pokretanje ovog pitanja pred međunarodnim sudovima ili arbitražama srušilo hrvatsku ucjenjivačku poziciju kao kulu od karata. Samim tim činom bi i država Srbija mogla da pomogne evropskom putu Crne Gore ali i simbolički poslala poruku zvaničnoj Hrvatskoj da se Crna Gora ne može ucjenjivati jer joj upravo Srbija čuva leđa, a, naravno, zbog srpskog naroda Crne Gore, bio on u Evropskoj Uniji ili ne bio.

Zagreb bi se stoga našao pred zidom: morao bi da objasni međunarodnoj javnosti kako to „hrvatska baština” može biti brod koji je finansirao srpski kralj Aleksandar i koji je plaćen njemačkim reparacijama za stradanja srpske vojske.

Stoga, dok se Podgorica i Zagreb natežu oko toga gdje će vijoriti zastava na krmi „Jadrana”, istorija jasno poručuje: ovaj brod je plod zajedničke ideje, ali primarno srpskog novca. Svako bježanje od ove istine i pokušaj Hrvatske da kroz ucjene Crne Gore prisvoji tuđi istorijski ponos predstavlja klasičan pokušaj revizije prošlosti. Ako se već gleda ko je dao pare – „Jadran” suštinski pripada Srbiji.

Hrvatskoj ponajmanje.