Gost 5. „Karnevala romana“, koji organizuje Narodna biblioteka „Njegoš“ u okviru majskog repertoara Nikšićke kulturne scene, bio je Sava Damjanov, književnik, istoričar književnosti i profesor emeritus na Univerzitetu u Novom Sadu.
On je kroz razgovor sa moderatorkom programa prof. dr Tamarom Labudović govorio na temu „Fantastika kao subverzija stvarnosti“.
Damjanov je srpski književnik, istoričar književnosti i profesor emeritus na Univerzitetu u Novom Sadu. Piše prozu, književno-kritičke i književno-istorijske radove. Njegova naučna istraživanja usmjerena su, prije svega, ka fantastičnoj književnosti, erotskim i jezičko-eksperimentalnim slojevima u srpskoj tradiciji, teoriji recepcije, postmodernizmu i komparativistici.
Pored brojnih tekstova u periodici, objavio je znatan broj knjiga. Gotovo je nemoguće nabrojati sve univerzitete na kojima je Damjanov boravio kao gostujući predavač, a slična situacija je i po pitanju njegovog učešća na međunarodnim književnim i naučnim simpozijumima u zemlji i inostranstvu, kazala je prof. dr Tamara Labudović, moderatorka programa upriličenog u okviru drugog dana manifestacije “Karneval romana”.
“Smatram da će proći zaista, moram profesore to reći, i nekolika vijeka da se na našem podneblju, kako bi jezikom karnevala to rekli, opet rodi ili ponovo rodi neko sličan. Dakle, već decenijama profesor Damjanov istrajno pomjera granice nauke o književnosti i same književnosti. Književna kritika i čitalačka publika već mu je dala status ključnih pisaca srpskog postmodernizma, a naučna javnost dala mu je status najznačajnijeg proučavaoca fantastike, groteske, erosa, odnosno erotike, recepcije i raznih jezičko-eksperimentalnih slojeva književnosti”, naglasila je Labudović.
Program naslovljen “Fantastika kao subverzija stvarnosti” počeo je projekcijom kraktog filma, rađenog po jednoj od priča Save Damjanova, koji je poslužio ka uvod u razgovor sa autorom o statusu fantastike u književnosti, prije i posle epohe postmodernizma.
“Fantastika je u evropskoj književnosti čitavoj, a ne samo srpskoj, sve do epohe postmodernizma, znači druge polovine 20. veka, doživljavana kao neka vrsta, da kažemo, popularnog, zabavnog i trivialnog žanra, odnosno tipa književnosti, da bi se onda, što zbog duha čitave epohe, dakle, ne samo postmodernizma kao filozofskog, umetničkog pokreta nego i generalno, i tehnološkog razvoja i svega, ona počela tretirati na jedan drugačiji način. Tome je doprinijela i činjenica da su se tu pojavili neki pisci tipa Artura Clarka, Stanislava Lema i Isaka Asimova, koji su bili odlični pisci, nezavisno što su pisali naučnu fantastiku, recimo, ili fantastiku ili tako nešto. I činjenica je da je ona zadobila status podjednako značajnog tipa književnosti, kao i mainstream tokovi evropske pa i svetske književnosti”, kazao je Damjanov.
I dok je fantastika dugo smatrana dijelom folklora i trivijalne književnosti, i kao takva gurana na književne margine, u postmoderni doživljava potpunu rehabilitaciju i prerasta u jedan od najuticajnijih i najčitanijih žanrova. Tada postaje moćno subverzivno sredstvo koje koristi nadprirodno i nemoguće da bi preispitivalo, korigovalo ili rušilo ustaljene društvene, političke, estetske, moralne i filozofske norme.
“Ljudskom duhu i psihostrukturi i emocionalnom sklopu uvek je bila potrebna jedna mala subverzija. To je ono da u nama počiva i anđeo i demon istovremeno u podsvesti, ali pitanje je kada će koji prevagnuti”, istakao je Damjanov.
(RTNK)
