Predloženim izmjenama Ustava Mađarske uvodi se ograničenje mandata premijera na maksimalno osam godina, što bi onemogućilo povratak Viktora Orbana na tu funkciju.
Ustav bi bio izmijenjen tako da Vlada preuzima osnivačka prava nad fondacijama koje upravljaju javnom imovinom, uz mogućnost njihovog ukidanja, dok bi država postala pravni sljedbenik tih struktura.
Prema dokumentu T/51, koji su potpisali bivši kandidat za ministra pravde Marton Meletei-Barna i Ištvan Hantosi, predsjednik Odbora za pravosuđe i ustavna pitanja u parlamentu, vlada Tise ispunjava jedno od svojih glavnih obećanja – ograničavanje vremena koje premijer Mađarske može provesti na funkciji na osam godina.
U prijedlogu se navodi da se mijenja član 16, stav 3 Ustava Mađarske, koji bi ubuduće glasio:
„(3) Premijera bira Narodna skupština na prijedlog predsjednika Republike. Za premijera ne može biti izabran onaj ko je ukupno – uključujući i prekide – već obavljao funkciju premijera najmanje osam godina. Pri računanju ovog osmogodišnjeg perioda uzimaju se u obzir mandati obavljeni 2. maja 1990. ili nakon tog datuma.“
To bi u praksi značilo da Viktor Orban više ne bi mogao da se vrati na funkciju premijera Mađarske, a takođe bi i Peter Mađar mogao da obavlja tu funkciju najduže do 2034. godine, ukoliko Tisa pobijedi i na izborima 2030.
Pored toga, Ustav bi morao biti izmijenjen i u dijelu koji se odnosi na nosioce najviših državnih funkcija i druge državne zvaničnike, uključujući predsjednika Republike Tamaša Suljoka, ukoliko ne ispune taj zahtjev i ne podnesu ostavke do 31. maja 2026. godine.
Ispunjenje predizbornih obećanja Petera Mađara
Novi premijer Mađarske Peter Mađar više puta je govorio da zamišlja višefazni proces ustavnih promjena, uz mogućnost da se ustavne izmjene iznesu i na referendum.
Izmjena Ustava takođe ukida fondacije za upravljanje imovinom od javnog interesa koje obavljaju javne zadatke (KEKVA).
U članu 38, stav 6 Ustava Mađarske navodi se:
„(6) Imovina fondacije za upravljanje imovinom od javnog interesa koja obavlja javne zadatke smatra se nacionalnom imovinom. Osnivačka prava nad takvom fondacijom vrši Vlada. Vlada može ukinuti fondaciju za upravljanje imovinom od javnog interesa koja obavlja javne zadatke. Opšti pravni sljedbenik ukinute fondacije je država.“
Sve ovo ima značaj i u kontekstu deblokade zamrznutih sredstava Evropske unije, jer je jedan od uslova upravo obezbjeđivanje akademskih sloboda.
Prema obrazloženju, KEKVA fondacije kao privatnopravni subjekti osnovane su od strane vlade Viktora Orbana, pri čemu je značajan dio javne imovine prenijet na njih.
Pored toga, osnivačka prava su prenesena na upravne odbore tih fondacija, čime je, prema predlagačima, ukinuta demokratska kontrola nad upravljanjem javnom imovinom.
Kako bi se uspostavila demokratska kontrola, predlagači smatraju da je neophodno da osnivačka prava vrši aktuelna vlada, a ne upravni odbori fondacija.
Vlada bi takođe mogla u svakom trenutku da odluči o ukidanju tih fondacija, a radi pravne sigurnosti predviđa se da država Mađarska postane opšti pravni sljedbenik ukinutih fondacija.
Predlog bi ukinuo i odredbu Ustava koja se odnosi na zaštitu ustavnog identiteta Mađarske i hrišćanske kulture kao obavezu državnih organa, kao i postojanje posebnog nezavisnog tijela osnovanog radi zaštite suvereniteta.
Ova izmjena se obrazlaže time da bi se stvorio pravni osnov za ukidanje Kancelarije za zaštitu suvereniteta Mađarske, koja je ranije formirana radi praćenja i analize uticaja koji se smatraju potencijalno štetnim za suverenitet zemlje.
