Boka kotorska – na razmeđi vlastitog istorijskog kontinuiteta

Piše Mašan Ercegović

Politička, ideološka, socijalna, kulturološka i druga društvena gibanja po svom karakteru mogu biti sastavni dio unutrašnje politike a često puta znaju biti i dio bilateralnih ili širih međunarodnih odnosa. Tekuća politička, kulturološka i teritorijalna problematika i previranja koja svjedočimo na području Boke Kotorske i Crne Gore, zbog involviranosti Republike Hrvatske, po svom karakteru imaju karakteristike i državne unutrašnje politike i bilateralnih međunarodnih odnosa. Involviranost hrvatske države se ogleda prije svega kroz isporučene zahtjeve Republike Hrvatske u vidu „non paper“ dokumenta i nedavanja saglasnosti na zatvaranje poglavlja 31. u pristupanju Crne Gore u članstvo Evropske Unije,(1) kao i određenim drugim političkim aktivnostima koja imaju značajne osobine miješanja u unutrašnja pitanja strane države i kojima se, objektivno, ne može dati karakter principijelnih i neutralnih. Tu se, naravno, misli na tretman ŠB „Jadran“, ploče u Morinju, imenu bazena u Kotoru, pitanja vezana za imovinsko-pravne odnose i drugog, što n.pr. kao obligacioni odnos apsolutno spada u nadležnosti unutrašnjeg pravno-legislativnog sistema .

Ono što posebno „bode“ oči javnom mnjenju je jedna pasivna, defanzivna, preadaptabilna i snishodljiva spoljna politika naše države i to na pitanjima gdje joj mjesto nije. Uz sve to, ostaje kao neupitna specifičnost, da su : a) ovo pitanja koja direktno tangiraju i tiču se Boke Kotorske kao sastavnog i konstitutivnog dijela države Crne Gore, s jedne; i b) Boke Kotorske kao formatirane i naslijeđene istorijske regije koja ima svoj autentičan istorijski kontinuitet, s druge strane. Ova saznanja bi, s obzirom da predstavljaju nesporne činjenice, trebalo posebno da budu uvažavana, tretirana i obavezujuća za državu Crnu Goru budući da su suštinski sva sporna pitanja vezana, upravo, za Boku Kotorsku. Iz postupaka hrvatske države i njene diplomatije uzprkos izražavanja najboljih dobrosusjedskih želja, ipak, proishodi da im ove činjenice ili nisu poznate ili da ih niti uvažavaju, niti priznaju. Na osnovu ovakve ambivalentne politike vlade i diplomatije Republike Hrvatske čini se, najblaže što se može zaključiti, je :

(a) da teritoriji Boke Kotorske, u najboljem slučaju, u teritorijalno-administrativnom smislu daju karakter „državne neodređenosti“; i

(b) u formalno-pravnom, status najpribližniji statusu „prekogranične regije“ i osobinama koje „prekogranična regija“ ima u skladu sa njenim tretmanom u Ustavu Evropske Unije, odnosno, klauzulama i načelima koje su kasnije postala sastavni dio Lisabonskog ugovora, ratifikovanog 2009.godine.(2) Nastavak i praktikovanje ovakve državne politike u međudržavnim bilateralnim odnosima koje naša država ima sa drugim državama, i uz bukvalno i doslovno prihvatanje zahtjeva isporučenih od hrvatske strane, u ovom slučaju, našu državu može perspektivno dovesti u vrlo nepovoljan položaj u međunarodnim odnosima a posebno, upravo, u odnosu nama susjednu Republiku Hrvatsku, i to :

– da, suverenitet sa aspekta teritorijalne cjelovitosti po osnovu nadležnosti na unutrašnjem planu, vezano za pripadnost i korišćenje Bokokotorskog zaliva, dijelimo sa drugom državom, u ovom slučaju Republikom Hrvatskom;

– da, zbog prihvatanja jednostranog obeštećenja zarobljenicima bez insistiranja na reciprocitetu po istom pitanju nastalom u toku nasilne disolucije i razbijanja zajedničke države, u perspektivi budemo optuženi i osuđeni na plaćanje tzv. ratnih reparacija Republici Hrvatskoj;

– da, zbog prihvatanja da o pitanjima koja su „par exelence“ pitanja unutrašnje politike i domaće pravne legislative kao, pitanja iz oblasti imena i naziva ulica i objekata od javnog značaja ili pitanja u vezi imovine i obligacionih odnosa, stvorimo situaciju legitimnog miješanja strane države u domaći pravosudni sistem; i sl.

Ovakav epilog međudržavnih pregovora između naše države i Republike Hrvatske bi Bokelje i Boku Kotorsku kao definisanu političku, administrativnu i teritorijalnu regiju, vratio više od tri stotine godina unatrag od kada ona svoje interese ostvaruje u odnosu samo na jednu državu bez obzira što je ona bila i strana i tuđa. Naime, poslije više od tri vijeka podijeljene Boke između Osmanskog carstva i Mletačke republike, ona se poslije Požarevačkog mira 1817.godine,(3) objedinjava pod upravom i pokroviteljstvom Venecije. Tom prilikom zbog kontinuiranog učešća i u Kandijskom i u Morejskom ratu na strani Mletačke republike protiv Osmanske carevine ona obezbjeđuje značajne privilegije za svoje žitelje koje ranije nisu mogli priuštiti od strane te iste države, bez obzira na krvave ustanke koje su protiv nje vodili (Grbljani). Propašću Mletačke republike krajem osamnaestog vijeka Boka Kotorska, istina, ne ostvaruje slobodu i samostalnost već odlukom „koncerta velikih sila“ na Bečkom kongresu 1814.godine ,biva predata na upravu Habzburškoj monarhiji pod kojom ostaje sve do kraja Prvog svjetskog rata. U okviru Habsburške monarhije, Boka Kotorska i definitivno u političkom smislu uokviruje svoj regionalni karakter, autonomiju i svoj teritorijalni prostor a svoja prava u toku tog perioda ostvaruje kombinujući naizmjenično i vrlo uspješno oružane ustanke i pregovaračku politiku. Uspješnost takve politike se najvjerodostojnije ogleda u činjenici da :

– Bokelji za sebe obezbjeđuju direktno zastupanje u Carevinskom vijeću u Beču;
– pravo da sami biraju svog predstavnika;
– pravo da ističu svoje nacionalne simbole;
– pravo da se, konačno, i u školama i u javnoj upravi kao službeni jezik koristi srpski jezik i ćirilično pismo, i sl. Sa ovim ostvarenim tekovinama i sve pečatirajući sa preko dvije hiljade i stotinu Bokelja Solunskih dobrovoljaca, Boka Kotorska ulazi u zajedničku državu Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca, što na kraju potvrđuje i Rapalski sporazum potpisan 12.11.1920.godine(4)između Kraljevine Italije i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Hronologija ovih događaja nije sama sebi svrha, njen cilj je da potvrdi neospornu istorijsku činjenicu, da :
– u toku svoje istorije, a posebnu u toku savremene novovjekovne epohe, Boka Kotorska nikad nije bila u sastavu bilo kakve međunarodno priznate hrvatske države niti je hrvatska država po bilo kom osnovu participirala u teritorijalnom smislu u prostor Boke Kotorske;

– da je Boka Kotorska u slobodnu i nezavisnu južnoslovensku državu ušla svojom slobodno izraženom voljom i zaslugom i teritorijalno cjelovita;

– da je problem njene cjelovitosti nastao na kraju Drugog svjetskog rata prilikom određivanja novih unutrašnjih tzv. administrativnih granica od strane nove revolucionarne vlasti;

– da te, administrativne, granice nisu ni precizno ni do kraja nikad bile definisane i, što je još važnije, u Narodnoj Skupštini nove države nikad nisu ni razmatrane niti usvojene od strane same skupštine kao najvećeg organa vlasti.(5)

Na osnovu konstatovanih nespornih činjenica, ne čini se problematičnim zaključiti, koliku odgovornost u pogledu teritorijalne cjelovitosti Boke Kotorske a time i države Crne Gore, njihovog slobodnog unutrašnjeg razvoja i organizovanja, pa sledstveno tome i sveukupne državne suverenosti u perspektivi, nose aktuelni pregovori sa Republikom Hrvatskom. Jednu okolnost u konkretnom slučaju nužno je posebno apostrofirati, u pitanju su bilateralni a ne širi asocijacijski pregovori koji za posljedicu imaju udruživanje radi zajedničkog interesa i prenosa ovlašćenja na zajedničke organe koja se u slučaju raspuštanja, ukidanja ili jednostranog izlaska iz te nadnacinalne tvorevine vraćaju u nadležnost države kojoj po međunarodnom javnom pravu i pripadaju. Ne, upravo suprotno, međudržavni bilateralni sporazumi sa ovom problematikom, koja je predmet pregovora između Crne Gore i Republike Hrvatske, se potpisuju na neodređeno vrijeme i ne mogu se mijenjati bez obostrane saglasnosti što im garantuje stabilnost, dugoročnost i skoro nepromjenljivost. Ova okolnost, sasvim sigurno, nužno se mora uzeti u obzir prilikom pristupanja pregovorima s obzirom da u slučaju nepovoljnih ili loše ispregovaranih rješenja, ona mogu imati izuzetno loše i negativne posljedice i po status Boke Kotorske i, posebno, po državnu suverenost Crne Gore, koja bi u tom slučaju mogla da klizi ne samo ka relativnoj, već i ka onoj nepoželjnoj „nultoj“. Boka Kotorska, dakle, ni po svom istorijskom nasljeđu, ni po svom naslijeđenom istorijskom statusu priznate regije za koji su se sami Bokelji izborili i takvu Boku Kotorsku slavodobitno unijeli u novu i slobodnu državu južnih slovena, ne mogu i ne smiju prihvatiti podijeljenu nadležnost nad njenom teritorijom dvije ili više država u ma kom obliku i u ma kom obimu. Uostalom, Boka Kotorska je i u ustavno-pravnom pogledu sastavni i konstitutivni dio države Crne Gore i nikakvi viši interesi, na štetu Boke Kotorske a time i Crne Gore, to ne mogu promijeniti niti opravdati, posebno, bez saglasnosti ili, još gore, protiv volje samih Bokelja.

Reference:
1. Hrvatska blokirala zatvaranje poglavlja 31; portal RTCG; 13.12.2024.g.
2. Evropski parlament; Ugovor iz Lisabona; 01.12.2009.god.
3. Požarevački mir 1817.; Hrvatska enciklopedija, Leksikografski zavod M. Krleža;2013-2016.;
4. Isto; Rapalski sporazum;
5. Ustav FNRJ-1946.GOD.; Novi plamen – onlajn časopis; 29.07.2021.god.;

(Mišljenja i stavovi u rubrici Kolumne/Drugi pišu nisu nužno stavovi redakcije Borbe)