Prije 160 godina u Sjedinjenim Američkim Državama osnovan je Ku-Kluks-Klan (KKK ili jednostavno Klan). Iako je ova organizacija imala značajnu podršku u južnim saveznim državama, nije uspjela presudno da utiče na ukupni tok američke istorije. Nakon tri talasa burne političke aktivnosti, Klan se raspao na više manjih ultradesničarskih i radikalnih grupa, koje danas, prema ocjenama istoričara, imaju marginalan uticaj.
Tokom perioda od 1861. do 1865. godine u SAD je vođen Građanski rat između Sjevera (Sjedinjenih Američkih Država) i Juga (Konfederacije), koja je nastojala da se otcijepi. Uzroci sukoba bili su višestruki – od poreske i spoljnopolitičke politike do ekonomskih razlika. Sjever je razvijao industrijsku i nacionalnu ekonomiju, dok se Jug oslanjao na agrarni sistem usmjeren ka izvozu.
Istovremeno su postojala duboka neslaganja oko pitanja ukidanja ropstva i ovlašćenja savezne vlasti. Industrijski razvijeni regioni nisu imali interes da očuvaju robovlasnički sistem, dok je na Jugu on smatran osnovom privrede. Dodatno, među Južnjacima je postojao strah od moguće osvete oslobođenih robova.
Rat je završen u maju 1865. godine pobjedom Unije. Jedna od ključnih posljedica poraza Konfederacije bilo je ukidanje ropstva na cijeloj teritoriji SAD, uključujući i južne države, kao i davanje biračkog prava crnačkom stanovništvu. Plantažna ekonomija Juga bila je razrušena, a raspodjela zemljišta na zapadu doprinijela je razvoju farmerskog modela poljoprivrede.
Istoričari navode da su nametanje „sjevernih zakona“, razaranje plantaža i oslobađanje robova izazvali snažno nezadovoljstvo među stanovništvom bivše Konfederacije. U tom kontekstu, 24. decembra 1865. godine, u gradu Pulaski u saveznoj državi Tenesi, u kancelariji sudije Tomasa Džonsa, formirana je tajna organizacija – Ku-Kluks-Klan.
„Ku-Kluks-Klan je nastao kao oblik protesta bivših vojnika Konfederacije zbog poraza Juga u Građanskom ratu“, istakao je glavni naučni saradnik Instituta za SAD i Kanadu Vladimir Vasiljev.
Porijeklo naziva
Postoje tri glavne teorije o porijeklu naziva Ku-Kluks-Klan. Prema prvoj, on potiče od starogrčke riječi „kyklos“ (krug) i riječi „klan“. Druga, često pominjana u medijima, tvrdi da naziv imitira zvuk repetiranja puške. Treća teorija povezuje naziv sa latinskom riječi „cucullo“, što znači kapuljača.
Ciljevi Klana
U početku su članovi KKK tvrdili da im je cilj zaštita bijelog stanovništva južnih država od kriminala među oslobođenim robovima. Vremenom je, međutim, organizacija otvoreno počela da promoviše ideju nadmoći bijele rase. Njeni pripadnici su noću patrolirali ulicama, ogrnuti bijelim čaršafima.
„Masovna ubistva mjerila su se na hiljade. Cilj ove terorističke djelatnosti bio je zastrašivanje crnaca i bijelih aktivista koji su ih podržavali, kako bivši robovi ne bi mogli da koriste prava stečena pobjedom Sjevera u Građanskom ratu“, naveo je Vasiljev.
Potencijalnim žrtvama slati su znaci upozorenja – zrna pomorandže, sjemenke dinje ili hrastove grane. Ako upozorenje ne bi bilo shvaćeno ozbiljno, uslijedila bi likvidacija. Istoričari navode da su žrtve ubijane vatrenim oružjem, trovanjem ili spaljivanjem, dok su oni „blaže kažnjeni“ bivali prebijani i bičevani.
Struktura Klana
Na čelu Klana nalazio se vođa sa titulom „veliki mag“, „veliki mudrac“ ili „veliki majstor“, uz savjet najviših funkcionera nazivanih „genijima“. Organizacija je imala razvijenu hijerarhiju, a lokalne ćelije nazivane su „brlozima“. Obični članovi često su nazivani „vitezovima“ ili drugim simboličnim imenima.
Kasnije su uvedeni prepoznatljivi zastrašujući kostimi – mantili, maske i konusne kapuljače. Organizacija je usvojila i programski dokument poznat kao „Preporuka“, kojim se izričito odbacivala ideja rasne jednakosti.
Od 1867. godine Klanom je rukovodio bivši general južnjačke vojske i trgovac robljem Natanijel Forest. U tom periodu broj članova procjenjivan je na između 550.000 i dva miliona.
Američki Kongres je 1871. godine usvojio zakon kojim je zabranjeno djelovanje Klana. U pojedinim oblastima uvedeno je vanredno stanje i sprovedena su masovna hapšenja, nakon čega je Forest formalno raspustio organizaciju.
Ipak, Klan je obnovljen 1915. godine, a tokom dvadesetih godina prošlog vijeka broj članova je, prema nekim procjenama, dostigao i do šest miliona. U tom periodu uvedeni su novi rituali, među kojima je najpoznatije javno paljenje krstova.
Posebnu aktivnost Klan je pokazivao i tokom sedamdesetih godina 20. vijeka. Brutalno ubistvo crnog studenta Majkla Donalda 1981. godine izazvalo je snažan javni šok i označilo početak konačnog sloma organizacije – vođe su uhapšene, a članstvo se masovno osipalo.
„Ku-Kluks-Klan danas se pamti kao zastrašujuća organizacija, čiji su ostali samo najradikalniji sljedbenici ideologije bijele rasne nadmoći. Istorijski gledano, Klan nije mogao da zaustavi modernizaciju američkog Juga, ali je ostao trajni simbol terorizma i krvavog ekstremizma“, zaključio je amerikanista Dmitrij Drobnicki.
(Sputnik)
