Srbija i Srpska obilježavaju Dan srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave

U Srbiji i Republici Srpskoj danas se obilježava Dan srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave, kao sjećanje na 15. septembar 1918. godine, kada je srpska vojska probila Solunski front, što je dovelo do raspada Centralnih sila i okončanja Prvog svjetskog rata.

Kao izraz posebnog poštovanja prema herojskim precima koji su 1918. godine pobijedili neprijatelje i izborili veličanstvenu pobjedu Srba u Prvom svjetskom ratu, Vlada Srbije je 11. septembra 2020. godine donijela odluku da se 15. septembar, dan proboja Solunskog fronta, obilježava kao Dan srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave. Istu odluku donijela je i Vlada Republike Srpske.

Centralna manifestacija u Gadžinom Hanu

Centralna manifestacija povodom Dana srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave biće održana u Gadžinom Hanu, kod Niša. U narednim danima, biće organizovan veliki broj događaja, uključujući parlamentarni forum i zajedničku sjednicu Vlada Srbije i Republike Srpske u Beogradu. Obilježavanje će biti okončano 20. septembra veličanstvenom vojnom paradom „Snaga jedinstva“ ispred Palate „Srbija“ u Beogradu, prenosi RTS.

Širom Republike Srpske, trgovi, ulice, zgrade institucija i značajnije raskrsnice ukrašene su trobojkama Republike Srpske i Srbije, koje svijetle na LED displejima u čast ovog važnog datuma.

U Banjoj Luci su, već sinoć, srpske zastave ukrašavale Gospodsku ulicu, Trg Krajine, istočni i zapadni tranzit, kao i mnoga druga mjesta. Na brojnim lokacijama postavljeni su LED displeji, javlja RTRS.

U Doboju je takođe postavljen LED displej, dok su ulice Trebinja ukrašene zastavama Republike Srpske i Srbije.

Predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik pozvao je građane da danas, 15. septembra, u okviru obilježavanja Dana srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave, ponosno istaknu srpske trobojke na svojim domovima.

Solunski front

Proboj Solunskog fronta iz 1918. godine bio je ključni trenutak u Prvom svjetskom ratu. Ovaj podvig srpske vojske doveo je do raspada frontova Centralnih sila i na kraju do okončanja rata, kao i kapitulacije Bugarske, Turske, Austrougarske i Njemačke.

Pobjeda u Prvom svjetskom ratu, proboj Solunskog fronta, okončanje Svjetskog rata i oblikovanje Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, jedan je od najvećih uspjeha u cjelokupnoj istoriji Srba.

Pošto je oslobodila prostor Kraljevine Srbije i Beograd, srpska vojska je odmah nastavila oslobađanje sunarodnika, Srba dotadašnje Austrougarske, a onda i drugih južnoslovenskih naroda, čime je ostvaren prethodno zvanično proklamovan cilj oslobođenja i ujedinjenja, i oblikovana je nova zajednička država – Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno od 1929. godine Kraljevina Jugoslavija.

Nadljudskim naporima, Srbi su Solunski front probili razbijanjem bugarsko-njemačkih snaga koje su držale taj dio borbene linije.

Kralj Vilhelm: 60.000 Srba odlučilo ishod rata

Proboju je prethodilo masivno artiljerijsko dejstvo koje je trajalo neprekidno devet sati, sa oko 2.000 dalekometnih cijevi. Vatra razorne moći odjekivala je sve do početka proboja 15. septembra u 5.30 časova.

Istovremeno, srpski vojnici su se postepeno približavali neprijateljskim položajima, prevazilazeći mukotrpan uspon ka vrhovima gdje su Bugari, Nijemci i Austrougari bili utvrđeni. Zatim je uslijedio juriš — žestok napad vojnika koji su prethodne sate proveli priljubljeni uz planinske uspone, dok ih je artiljerija pripremala za proboj, razbijajući neprijateljske linije.

Potom se, uz brzi napredak srpskih trupa, na zaprepašćenje ne samo neprijatelja, već i saveznika, raspala najslabija karika u lancu Centralnih sila.

Bugarska je kapitulirala 29. septembra, nakon što su se sve njene armije predale Srbima.

Austrougarska je kapitulirala, poslije Turske, 3. novembra, a potpisivanje primirja s Njemačkom na Zapadnom frontu 11. novembra označilo je kraj Prvog svjetskog rata.

Valjana ilustracija stanja duhova tih dana svakako je obraćanje njemačkog cara Vilhelma bugarskom monarhu Ferdinandu, u kojem je izrazio sram što je, kako se izjasnio, 60.000 Srba odlučilo ishod rata.

Na Solunskom frontu nalazile su se srpske, francuske, britanske i italijanske trupe, kao i nekoliko Grka i Rusa, koji su se poslije revolucionarnih događaja 1917. godine pobunili, pa je ta formacija rasformirana. Najbrojnije su bile francuske trupe, koje su uglavnom činili vojnici iz kolonija.

Sa druge strane, na suprotnoj strani fronta bili su utvrđeni njemački, bugarski i austrougarski vojnici, pri čemu su Bugari bili najbrojniji.

Solunski front je organizovan nakon neuspjeha Galipoljske operacije, koja je bila pokušaj Britanaca da osvoje poluostrvo Dardanele i omoguće sebi pristup Carigradu. Međutim, Turci su, uz pomoć Nijemaca, uspjeli da odbiju invaziju britanskih trupa, a veliki dio britanskog kontingenta činile su trupe iz kolonija, uglavnom iz Australije i Indije.

Nakon ovog neuspjeha, u oktobru 1915. godine, započeto je formiranje novog fronta. Francuske i britanske trupe iskrcale su se u Solunu, gdje su započele stvaranje fronta u zaleđu tog grada.

Srpske trupe, koje su se do tada oporavljale na Krfu nakon tragičnog povlačenja preko planinskih vrleti od Kosova i Metohije ka Jadranu, prebačene su na Solunski front u zimu 1915/1916. godine. Od marta do polovine maja 1916. godine, na front je prebačeno 6.025 oficira i 124.190 vojnika iz srpske vojske.

Solunski front se prostirao na oko 600 kilometara i bio je poznat i kao Balkanski, Makedonski ili Južni front. Protezao se od Jadransko-Jonske obale, nešto sjevernije od Valone, pa do Dedeagača na Egejskoj obali, što je današnji Aleksandrupolis.

Prve pobjede na Solunskom frontu

Srpska vojska je na Solunskom frontu prve ozbiljne pobjede postigla septembra 1916. godine, kada je zaposjela Kajmakčalan. Ova pobjeda označila je oslobođenje prvih dijelova porobljene otadžbine, a već u novembru iste godine uslijedilo je oslobođenje Bitolja.

Jedna od posljedica Boja na Kajmakčalanu bilo je rasformiranje Treće srpske armije 28. marta 1917. godine, zbog ogromnih gubitaka. Ostatak ljudstva iz ove armije bio je prekomandovan u Prvu i Drugu srpsku armiju.

U junu 1918. godine, Franše d’Epere, glavnokomandujući savezničkih snaga na Solunskom frontu, tokom sastanka sa regentom Aleksandrom Karađorđevićem i srpskim generalima, usaglasio je veliku ofanzivu koja će se odvijati sredinom septembra te godine.

Proboj je izveden na sektoru Dobro polje – Veternik – Kozjak, gdje su se nalazile srpske trupe, koje su dobile težišni udar tokom proboja. Prva i Druga srpska armija, koje su brojale šest pješadijskih i jednu konjičku diviziju, ojačane su sa dvije francuske pješadijske divizije.

Prvom srpskom armijom komandovao je general Petar Bojović, dok je Drugom armijom komandovao vojvoda Stepa Stepanović. Komandant štaba bio je vojvoda Živojin Mišić, koji je imao centralnu ulogu u ovim ključnim borbama.

Dobrovoljci u srpskoj vojsci – najborbeniji element

Na Solunskom frontu 1918. godine bilo je do 140.000 Srba, od čega je oko 25.000 činilo dobrovoljce. Ovi dobrovoljci su bili gotovo isključivo Srbi sa prostora Austrougarske, ali i neki iz zarobljeništva u Rusiji i Amerike. U završnim fazama rata, po svjedočenjima savremenih izvora, dobrovoljci su predstavljali najborbeniji element srpske vojske.

Proboj na Solunskom frontu ostvaren je od 15. do 17. septembra 1918. godine, na frontu gdje su se nalazile dvije bugarske divizije. Početni vojni cilj savezničke komande bio je ovladavanje dolinom Vardara, ali je žestok napredak srpskih trupa promijenio planove i doveo do prodora na sjever.

Nakon oslobođenja Beograda 1. novembra, srpska vojska nastavila je svoje napredovanje, prvo s ciljem oslobođenja Vojvodine, a zatim i dalje ka zapadnim predjelima — putem ka Karavankama, Rijeci, Dalmaciji i Prekmurju.

Za uspješno vođenje proboja i ofanzive, čin vojvode dodijeljen je generalu Petru Bojoviću.

Vrhunac srpskih pobjeda bile su odluke Srba iz do tada neoslobođenih krajeva da se prisajedine Srbiji. Vojvodina je proglasila prisajedinjenje 25. novembra 1918. godine, a Srem je istu odluku donio na Skupštini u Rumi dan ranije. Crna Gora je svoje prisajedinjenje proglasila 26. novembra.

Regent Aleksandar Karađorđević je 1. decembra 1918. u palati Krsmanović na Terazijama u Beogradu, proglasio stvaranje Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, čime je ostvareno ujedinjenje kojem su težile generacije.

(RT Balkan)