DUBAI NA JADRANU

Piše: Nikola Trifić

Potpisan strateški ekonomski ugovor između Crne Gore i UAE, potencijalno težak 35 milijardi dolara. Novi i do sada najveći privatni investitor u Crnoj Gori biće šeik Mohamed Alabar, tvorac čuvene Burdž Kalife.

Premijer Crne Gore Milojko Spajić, potpisao je ugovor sa vladom Ujedinjenih Arapskih Emirata o strateškoj saradnji u domenu ekonomije i građevinarstva, koji bi prema najavama mogao da donese i do 35 milijardi dolara arapskog kapitala u Crnu Goru. Potpisivanje bilateralnog ugovora na najvišem nivou, prije svega može se tumačiti kao formalno i zvanično otvaranje vrata Crnogorskog primorja za najvećeg arapskog investitora, šeika Mohameda Alabara, koji je više puta istakao sopstvenu želju za poslovanjem u Crnoj Gori.

U fokusu njegovog interesovanja, primarno su Ulcinj i ulcinjska Velika plaža, tačnije najavljeni projekat koji su mediji već nazvali „Dubai na Jadranu“, a koji bi od Ulcinja mogao da napravi, možda i najatraktivnije ljetovalište u ovom dijelu Evrope. U planu je da Ulcinj duž svoje obale dobije potpuno novu turističku ponudu, samim tim i potpuno novu infrastrukturu, što bi podrazumijevalo izgradnju više luksuznih hotela sa propratnim sportsko-rekreativnim i drugim sadržajem. Pored pomenutog, najavljena je i izgradnja kompleksa privatnih vila, ali i nove marine, nove gradske bolnice (ili čak kliničkog centra) i potpuno novog civilnog aerodroma u Donjem Štoju nadomak Ulcinja, odakle bi bili garantovani letovi za i iz mnogih evropskih i svjetskih destinacija.

Nosilac projekta biće kompanija šeika Alabara Eagle Hills, inače jedna od najvećih investiciono-građevinskih kompanija na svijetu koja je prilikom nedavne posjete šeika Podgorici, već otvorila svoju ćerku firmu u glavnom gradu Crne Gore.

Premijer Spajić, u ovom trenutku najveći zagovornik poslovanja sa Mohamedom Alabarom, ističe da je dolazak Eagle Hillsa, kapitalna stvar za državu i potencijalno ubjedljivo najveća ekonomska šansa koju je Crna Gora ikada imala. Spajić podseća, da je ne tako davno projekat Porto Montenegro u Tivtu, realizovan kroz investiciju kanadskog milijardera Pitera Manka izmijenio krvnu sliku ovog mjesta i od Tivta napravio opštinu sa najvećom prosječnom platom u Crnoj Gori (oko 1 300 evra) a da „projekat Ulcinj“ po svemu nadilazi Tivat, čak da je i nemjerljivo veći i bogatiji.

Ipak, bez obzira što je arapski novac srdačno dočekan od premijera i dijela vladajućih političara, prevashodno onih iz Pokreta Evropa sad, kao i od dijela opozicije, dolazak Alabara i njegovog Eagle Hillsa suočen je i sa oštrim kritikama. Milan Knežević, narodni poslanik i predsednik Demokratske narodne partije, i jedan od lidera Srpske liste koja participira sa PES-om u republičkoj vlasti, rekao je da će tužiti neke od ministara, jer pregovori sa kompanijom iz Emirata nisu vođeni u skladu sa zakonom. Kritikuje se: izostanak skupštinske i javne rasprave, bilo kakvog tendera, kao i moguća izmjena zakona po lex specialis principu – koja bi išla u korist krupnog kapitala, odnosno, Eagle Hillsa. Drugim riječima: na direktnu štetu prosječnog, tzv. „malog čovjeka“.

Takođe, Knežević je prozvao Spajića, da je pregovore samostalno vodio PES, bez da je o tome obavijestio koalicione partnere. Najveći problem po Kneževiću, je način na koji bi projekat trebao da bude realizovan, odnosno, najavljeno uzimanje pod zakup ulcinjske obale i priobalja na čak 99 godina. Dakle, iz ugla države, nije u pitanju potencijalna prodaja ili izdavanje određene parcele već velikog dijela državne i gradske zemlje, suštinski neprocjenjive vrijednosti. Zanimljivo, iako se očekivala drugačija reakcija, oštar stav protiv projekta, bar za sada, imaju i gotovo svi odbornici u gradskoj skupštini Ulcinja.

MOHAMED ALABAR Šeik Alabar, rođen je u Dubaiju 1956. godine. Najstariji je od dvanaestoro djece svojih roditelja. Otac mu je bio kapetan trgovačkog broda, ali i bogati trgovac. Tokom druge polovine sedamdesetih dobio je američku stipendiju za studije finansija na Univerzitetu u Sijetlu, gdje je diplomirao 1981. godine. Nakon školovanja započinje privatni biznis, prije svega investicionog karaktera. Bio je osnivač i dugogodišnji predsjednik kompanije Emaar Properties a kasnije i kompanije Eagle Hills koju trenutno vodi. Obje kompanije spadaju među najveće investicione koorporacije na svijetu iza kojih se nalazi na stotine luksuznih građevinskih projekata u dvadesetak država. Najznačajnije investiciono djelo Mohameda Alabara, svakako je neboder Burdž Kalifa u njegovom rodnom Dubaiju. Treba reći da je Kalifa najveća građevina na svijetu visine gotovo jednog kilometra, tačnije 830 metara i da ima 163 nadzemna sprata, kao i najveću količinu armature, betona i stakla ikada iskorišćenih za jednu građevinu. Prije Burdž Kalife, titulu najveće zgrade nosio je tajvanski neboder Tajpej 101.

Između ostalog, za šeika Alabara se često kaže da je najzaslužniji za moderan izgled Dubaija. On sam, nalazi se na listi najbogatijih ljudi na svijetu, sa paušalno procijenjenim bogatstvom od više desetina milijardi dolara. Otac je dvoje djece.

ZANZIBARSKA KORNJAČA 

Posljednjih desetak godina na društvenim mrežama, postoji trend deljenja privatnih fotografija sa egzotičnih ljetovanja, ili uopšte sa atraktivnih putovanja koja ne moraju nužno da budu vezana za primorje. Ono što je prije 100 ili 150 godina bio orden na grudima ili tapija na parče zemlje kao simbol postojanosti, važnosti i lične težine u društvu, to je danas, bar dijelom postala pomenuta fotografija kao odgovor na pitanje svih pitanja savremenog čovjeka potrošačke kulture: gdje sam bio i šta sam video.

Vezano za to, kao što je postalo obavezno slikati Burdž Kalifu ako ste bili u Dubaiju ili Ajfelov toranj ako vas je put odveo u Pariz (jer iz nekog razloga Luvr i Monaliza više nisu tako atraktivni) tako je postalo i obavezno, prvo otići na Zanzibar, a onda i slikati sebe pored tamošnjih džinovskih kornjača koje težinom prebacuju stotinak kilograma. Bi-Bi-Si već nekoliko godina reklamira Zanzibar (Tanzanija) na svojoj listi „Top 10“ destinacija za koju se kaže: da kao da niste ni živjeli, ili da ste uzalud živjeli ako je niste vidjeli.

Ipak, jedna druga televizija, konkretno kineska CCTV nedavno je sprovela istraživanje: koliko su reklamirana ljetovališta Zanzibara dostupna lokalnom stanovništvu. Istraživanje je pokazalo, da prosječan stanovnik ove države (grada) pod uslovom da radi, a zaposleno je manje od 2/3 njih, mora da izdvoji 20 mjesečnih primanja da bi uplatio 10 dana najpristupačnijeg od ponuđenih aranžmana i to u sopstvenoj zemlji. Ono što je Evropljanima (čak i nama) još uvek nekako dostupno, za lokalno stanovništvo, na čijoj se zemlji zapravo i nalazi sve to, postala je misaona imenica.

Slična priča za nekoliko godina, može da zadesi i Crnu Goru, ako već i sada nije. Nesporno, CG je izuzetno lijepa zemlja, sa pogotovo atraktivnim primorjem. Takođe, nesporno, arapski novac, ili bilo koja drugo strano ulaganje, od crnogorskog primorja može da napravi daleko ljepše mjesto nego što je to nekada učinilo socijalističko samoupravljanje sa ljetovalištima kao što su Bečići, Baošići ili Kamenovo.

Ipak, uvijek se vraća pitanje: koliko će sve to biti, i koliko već sada jeste daleko od prosječnog čovjeka? Možda je odgovor na dilemu: da li treba ili ne ići u tom pravcu, dvojak, i zavisi od lične ideološke percepcije? Možda bi u nekom podnaslovu kao molbu trebalo napisati: Dalje ruke od Sutomora. Neka ostane bar nešto pristupačno radničkom statusu. I oni nažuljanih ruku, bez blistavo bijelih navlaka za zube, sa po kojom gljivicom na koži imaju pravo na more. Pogotovo ako je ono u njihovoj zemlji.

NE SAMO PRIMORJE

Ono oko čeka nema dileme kada je Crna Gora u pitanju, je potpuna nerazvijenost ostatka države, preciznije, neprimorskog dijela Crne Gore izuzev Podgorice. Ako se na ulaganja na primorju može gledati i ovako i onako, kao na nešto što potencijalno može biti i dobro i loše, u zavisnosti od lične političke i ideološke niše posmatranja stvari, kada je riječ o ostatku Crne Gore, tačnije, o ocjeni da se ovaj dio države doslovno gasi, nema ni dileme ni polemike. Ukoliko Crna Gora ne osmisli plan buđenja, prije svega sjevernih opština, a koji bi primarno morao da bude baziran na industrijskom razvoju, i ukoliko ne nađe način da isti plan finansira, postoji realna opasnost, da ovaj dio CG za 20 do 30 godina dođe u takvo stanje da bi svako njegovo naknadno buđenje bilo bukvalno nemoguće.

Posljednji popis (iz decembra 2023.) inače praćen brojnim tenzijama zbog vjerskih i nacionalnih pitanja, pokazao je katastrofalne populacione rezultate za neprimorski dio države, koji se podjednako tiču svih i koji nadilaze svaku podjelu. Ujedno, takva situacija sugeriše da bi opstanak ovog dijela Crne Gore, i privredno-egzistencijalni i puki biološki, morao da bude prioritetna obaveza svake crnogorske vladajuće struje, kao i ukupne političke svijesti u cjelini. Pomenuti popis, otkrio je da većina opština van primorja sem nekolik njih (Podgorica, Plav, Gusinje…) bilježi drastičan pad populacije, uprkos činjenici da je ukupan broj građana Crne Gore između dva popisa porastao za dva procenta. Najgora situacija je na sjeveru gde je 11 od 12 opština suočeno sa demografskim kolapsom.

Posebno katastrofalno stanje je u Opštini Pljevlja koja danas ima nepunih 25 000 stanovnika, što je vjerovali ili ne duplo manje nego prije pola vijeka, tačnije 1971. kada je Pljevlja brojala 48 856 stanovnika. Demografski pad u kritičnim područjima, doveo je i do drastičnog povećanja penzionera i do isto tako drastičnog smanjenja školaraca i studenata, ili radno i životno potentnog stanovništva u preostaloj populaciji. Koren problema osim standardne boljke koja se tiče negativnog prirodnog priraštaja, primarno je vezan za deindustrijalizaciju i svako drugo privredno gašenje.

Samo je Nikšić u posljednjih 20 godina ostao bez okvirno 15 000 radnih mjesta, dok je ukupan broj radnih mjesta u kontinentalnom delu države danas manji za preko 60 hiljada u odnosu na početak 21. vijeka. Mnogi napominju, da je jedan od razloga problema, i pogrešna percepcija države i njenog opstanka, posebno forsirana od obnove nezavisnosti 2006. godine: da Crnu Goru treba svesti isključivo na ponudu ljetnjeg turizma.

Ne mali broj ekonomskih eksperata, generalno gledano ističe, da nema jake i održive ekonomije, ujedno i države, bez čvrste simbioze industrije i poljoprivrede, odnosno, da su brojke koje govore o broju turista i generisanom kapitalu u turizmu, najvarljivija stavka koja najčešće lažno svedoči o snazi države i životnom standardu njenih građana. Da je drugačije, zemlje Kariba bile bi među najbogatijima na svijetu. Štaviše, nikako ne treba zaboraviti, da su neke od država sa najluksuznijom turističkom ponudom i sa najvećim godišnjim prilivom turista, često i države ekstremno siromašnih građana.

Što se Crne Gore tiče, situacija je prilično jasna. Nakon nekoliko decenija (možda i namjerne) deindustrijalizacije, Crnoj Gori je potrebna revitalizacija industrije i privrede, potreban joj je tehnološki skok, ali u isto vrijeme i razvoj poljoprivrede, i shodno tome, potrebne su i domaće subvencije i strane investicije koje bi išle primarno u tom smjeru. To je uslov opstanka, prije svega neprimorskog dijela Crne Gore. Ipak, plan tog formata i te namjere, koji bi bio sprovodljiv ali i lišen političkih floskula, do sada nije iznijela nijedna vlast u CG. Na taj put, možda i jedini koji bi garantovao održivi razvoj, a koji pride ne može da bude drugačiji nego mukotrpan i težak, još nije napravljen ni prvi korak.

(Mišljenja i stavovi u rubrici Kolumne/Drugi pišu nisu nužno stavovi portala Borba)