KOPITAR I HILANDAR

Piše: dr Petar Milatović Ostroški

Beč i Vatikan oduvijek su vodili antipravoslavnu i antirpsku politiku sa malim izuzecima kad je to odgovaralo Beču i Vatikanu.

Od brojnih primjera međunarodnih besprimjera izdvojiću odnos Beča prema Hilandaru, naravno pod patronatom Vatikana.

Naime, između Bartolomeja Jerneja Kopitara, Slovenca katolika, i Hilandara, najveće srpske svetinje, postoji dodirna tačka koja predstavlja najgoru antipravoslavnu i antisrpsku nameru ostrašćenog katolika.

Srpskoj javnosti slabo je poznata konspirativna djelatnost Jerneja Kopitara, za koga se u srpskoj istoriografiji veoma često isticalo da je bio prosrpski nastrojen i da je zbog toga pomagao rad Vuka Stefanovića Karadžića.

Istina je, međutim, bila drugačija. Naime, on je sa Vukom Karadžićem i našim jezikom vodio
antisrpsku i antipravoslavnu, a u krajnjem slučaju, po nalogu Bečkog dvora i antirusku igru sa Tarasom Ševčenkom koga mnogi smatraju ukrajinskim Vukom Karadžićem. Znanja stečena u radu sa Vukom Karadžićem tokom reforme srpskog jezika koja nisu dala značajnijih rezultata u uticaju na srpski jezik, Kopitar će ovoga puta sa mnogo više uspjeha primijeniti na stvaranju ukrajinskog jezika, za šta mu je poslužio ruski pisac Taras Ševčenko koga danas mnogi smatraju tvorcem modernog ukrajinskog jezika.

Tvorac modernog ukrajinskog jezika Taras Ševčenko, i sam po nacionalnosti Rus, za vrijeme stvaranja ukrajinskog jezika u svojim intimnim prepiskamaa iz toga vremena pisao je isključivo na ruskom jeziku i živio je u Sankt Peterburgu.

Po naredbi Bečkog dvora Kopitar je sprovodio djelovanje na slovenske jezike iz geopolitičkih razloga koji su išli u korist Austrijskog carstva. U to vrijeme javila se zebnja zbog jačanja slovenskih naroda, stvaranjem ustaničke Srbije na jugu i jačanjem Ruske Imperije na istoku.

Kao višenacionalna država sa značajnim brojem slovenskog stanovništva koje je u značajnom dijelu bilo pravoslavne vjeroispovesti i stoga naklonjeno svojoj braći u susjednim državama. Kako bi spriječilo miješanje u svoje unutrašnje stvari i ujedno oslabilo svoje slovenske susjede, Austrijsko carstvo je započelo sa cijepanjem postojećih slovenskih
jezika i identiteta kako bi od njih stvorila nove, koje bi suprotstavili onima iz kojih su nastali i ujedno oslabilo slovenske narode njihovim dijeljenjem na manje djelove. Ovakva
politika će na kraju dovesti do stvaranja niza podentiteta i jezika među kojima su ukrajinski, hrvatski, bošnjački, crnogorski, makedonski i tako dalje.

Kao cenzor slovenskih i novogrčkih knjiga Bartolomej Jernej Kopitar iz petnih žila se trudio da prodre u epicentar pravoslavlja, u Hilandar i da u njemu napravi pustoš, razumije se, po nalogu bečkog Dvora.

Godine 1816. posjetila su Atos dvojica engleskih orijentalista sa pratiocem – navodi dr Ljubomir Durković-Jakšić.

Njihov izvještaj pobudio je austrijske slaviste da od atonskih manastira zatraže rukopisne knjige za dvorsku biblioteku u Beču.

Jernej Kopitar, službenik bečke dvorske biblioteke i cenzor slovenskih knjiga, angažuje Otenfelda, austrijskog diplomatu u Carigradu, da potplati turske vlasti i Grčku crkvu kako bi mu dozvolile da uzme srpske rukopise.

Austrija je, iz političkih razloga, bila zainteresovana da sa Svete Gore, a naročito iz Hilandara, pokupi slovenske rukopise i prebaci ih u Beč – navodi prof. dr Mateja Matejić. –
Postojala je namjera da se otkupe svi rukopisi iz hilandarske biblioteke.
Otenfeld iz Hilandara i Zografa odnosi 12 dragocenih rukopisa, a austrijski konzul Mihanović, Hrvat, vara svetogorske monahe i krade šest vreća knjiga.

Evo tih 12 rukopisa koje je Otenfeld predao Kopitaru i ovaj je 1827. godine svaki rukopis platio:
1) Četvorojevanđelje, moldavsko-bugarsko, Cod. slav.7 plaćeno 100 guldena;
2) Zbornik teološko-moralno-asketskih tekstova, srpski, Cod.
slav.28, sredina XV vijeka plaćeno 50 guldena;
3) Zbornik, ruski, Cod. slav.9. iz XVI vijeka, plaćeno 40 guldena;
4) Patristik iz XIV vijeka, bugarski, Cod. slav.22 , plaćeno 40 guldena;
5) Zbornik omilija, ruski, Cod. slav.15 iz XVI vijeka plaćeno 30 guldena;
6) Hilandarska krmčija, srpski, Cod. slav.21 iz XIV vijeka, plaćeno 60 guldena;
7) Varlaam i Jozaf, srpski, Cod. slav.35 iz XIV vijeka, plaćeno 60 guldena;
8) Dionisije Aeropagit, srpsko-bugarski, Cod. slav.14 iz XVI vijeka, plaćeno 60 guldena;
9) Damjanov zbornik, srpski, Cod. slav.24 iz XIV vijeka, plaćeno 70 guldena;
10) Zbornik omilija, srpski, Cod. slav.12 iz XIV vijeka, plaćeno 90 guldena;
11) Jovan VI Kantakuzin, srpski, Cod. slav.34 iz XIV vijeka, plaćeno 50 guldena;
12) Paterik, srpski, Cod. slav.42 iz XIV vijeka plaćeno 150 guldena. 81

Ukupna vrijednost iznosi 800 guldena, a 1 gulden 1827. godine imao je vrijednost današnjih 21, 93 evra, što za ovih 12 rukopisa iznosi 17 hiljada i 544 evra, što znači da je rukopis tada u prosjeku plaćan u vrijednosti današnjih 1462 evra, a to je, da podsjetim, prosječna radnička plata danas u Austriji.

Da ne bude zabune u vezi cijena. Prethodno smo vidjeli da je Vuk Karadžić prodavao srpske rukopise po mnogo većim cijenama što je razumljivo, jer ih je prodavao 30 godina poslije Kopitareve kupovine rukopisa iz Hilandara, u što se potpisnik ovih redova uvjerio u bečkim antikvarnicama (nekada Kupič, a sada Prijatelji knjige) i Nebehaj, u kojima su se svojevremeno, tačnije rečeno u drugoj polovini XIX vijeka, prodavali stari srpski rukopisi.

O svemu ovome detaljno sam pisao u naučnoj studiji „Srpsko blago u Beču i Vukova prodaja srpskih relikvija“ koja je do sada doživjela pet izdanja u otadžbini i inostranstvu.

/Slovoslovlje/

(Mišljenja i stavovi objavljeni u rubrikama „Drugi pišu“ i „Kolumne“ nisu nužno i stavovi redakcije portala „Borba“)