Detaljni rezultati nedavnog popisa u Hrvatskoj čekaju se s velikom bojazni da su Srbi u Vukovaru tokom poslednje decenije brojčano „pali“ ispod 33 odsto, što bi ih ostavilo bez prava na maternji jezik i pismo koje su u grad na Vuki donijeli, ako ne i ranije, a ono svakako 1690. godine sa patrijarhom Čarnojevićem.
U isto vreme, dok se čeka „presuda“ o sudbini srpskog jezika i pisma u ovoj državi, članici Evropske unije, osamdesetak kilometara nizvodno Dunavom, u Arhivu Vojvodine u Novom Sadu, završena je restauracija „Zbornika isprava pravoslavne opštine vukovarske iz 18. veka“.
Zbornik je vlasništvo Saborne crkve Svetog Nikole u Vukovaru, podignute tridesetih godina 18. vijeka na mjestu prethodne crkve nastale u godini Velike srpske seobe. Stradavao je Saborni hram u ratovima, a ponajviše u onom devedesetih godina, pa se zajedno sa mnogim drugim dragocjenim spisima i Zborniku trag bio zametnuo.
Prije četiri godine Zbornik je na tavanu vukovarskog Srpskog doma, uništenog u ratu prije tri decenije, pronašao protojerej stavrofor Saša Kuzmanović. U Zborniku, među korice tamne bordo boje oivičenim zlatnom bordurom, uvezano je 48 stranica. Na prvoj piše da je Glavna skupština Pravoslavne crkveno-školske opštine Vukovar povjerila kraljevskom javnom beležniku Risti Mihajloviću da izdvoji značajnije dokumente, a on je docnije naložio da se oni povežu u knjigu radi lakšeg čuvanja.
Tu je i poslanica mitropolita Vikentija Jovanovića iz 1732. godine, što je ujedno i najstariji spis Zbornika, a zatim i fakti o opštinskim propisima, tužbe, poslanice, spomenice… Najmlađi dokument je iz 1894. godine.
Dugo se razmišljalo gdje potražiti lijek za oštećene korice i stranice jer u cijelom regionu manjkaju konzervatori. Rješenje se nametnulo jesenas kada je direktor novosadskog Arhiva Nebojša Kuzmanović praznoj biblioteci Srpskog doma, čija kompletna obnova još nije okončana, odnio na dar hiljadu knjiga – polovinu iz lične, a polovinu iz biblioteke institucije kojom rukovodi.
– U drugim arhivima u Srbiji i u okruženju, desetina ljudi su stručnjaci, ali ogroman broj dokumenata treba zaštititi. Arhiv Vojvodine razvio je svoju konzervatorsku službu, a naša obaveza je da na tom planu pomognemo i našim sunarodnicima u regionu – obrazlaže dr Kuzmanović ovaj restauratorski poduhvat.
Oko dva mjeseca trajali su napori konzervatorki Maje Jokmanović i Višnje Nikolić da u život vrate oštećene stranice. Najveći problem predstavljala je rastvorljivost tinte pa mnogi dokumenti nisu mogli da budu podvrgnuti „mokrim postupcima“ zbog mogućeg razlivanja teksta. Velika posvećenost urodila je plodom.
– Knjiga je sada ponovo uvezana i zahtijeva određen način čuvanja. Ako bude čuvana u adekvatnim mikroklimatskim uslovima imaće dug vijek. Iz tog razloga upakovana je u kutiju beskiselinskog kartona koji je namijenjen za trajno čuvanje. Najuputnije bi bilo da se Zbornik na korišćenje da u digitalnoj formi jer svako listanje može da napravi novi problem – preporučuju Jokmanovićeva i Nikolićeva.
Tako će i biti. Svetonikoljskom hramu biće predati original i kopija. U digitalnom obliku biće dostupan i na drugim jezicima, a promocija ovog dragocjenog dokumenta u planu je do kraja ovog februara u novosadskom Arhivu Vojvodine.
Prezentaciju u Vukovaru čak i u slučaju po Srbe povoljnih rezultata popisa, nije, na žalost, 21. vijeka realno očekivati, jer još od 2015. godine vlast u gradu na Vuki ne dozvoljava Srbima zvaničnu upotrebu njihovog jezika i pisma.
Laži i na Braču
Fobija u Hrvatskoj o srpskom jeziku i pismu otišla je daleko čak do 1250., iz koje potiče ćirilična „Povaljska listina“. Institut za hrvatski jezik i jezikoslovlje, međutim, navodi da je riječ o najstarijem sačuvanom dokumentu, pisanom „hrvatskom ćirilicom“?! Tvrdi se da je nastao „na temelju starijih dokumenata, a govori o pobuni benediktskog samostana Svetog Ivana na Braču“.
Kriju ćiriličnog Mažuranića
U arhivu SANU u Sremskim Karlovcima kojim rukovodi Žarko Dimić, čuva se originalno ćirilično pismo Ivana Mažuranića, najznačajnijeg stvaraoca Hrvatskog narodnog preporoda, pjesnika, jezikoslovca, bana i političara. Riječ je o njegovoj prepisci iz 1862. godine sa srpskim patrijarhom Samuilom Maširevićem.
Prepiska se odnosila na plate učitelja u sremskokarlovačkoj bogosloviji. Po Dimićevim riječima, kopija Mažuranićevog pisma na ćirilici sigurno se nalazi i u hrvatskim arhivama, obnarodovanje tog pisma nije u interesu novog hrvatskog jezika.
(Novosti online)
