Povodom Međunarodnog dana javne uprave, koji se održava danas, ministar javne uprave Maraš Dukaj poručuje da Crna Gora mora graditi upravu koja je bliža građanima, otvorenija za njihove inicijative i spremnija da efikasno odgovori na potrebe lokalnih zajednica.
„Naš cilj je da lokalna samouprava bude bliža građanima, otvorenija za njihove inicijative i sposobnija da pravovremeno, efikasno i zakonito odgovori na potrebe lokalne zajednice“, istakao je Dukaj.
U intervjuu za portal Bankar, Dukaj naglašava da su reforma lokalne samouprave, profesionalizacija administracije i digitalizacija javnih usluga ključni koraci ka sistemu u kojem institucije neće biti administrativna prepreka, već istinski servis građana i privrede. Prema njegovim riječima, novi zakonski okvir treba da ojača odgovornost, transparentnost i efikasnost rada javne uprave, uz snažnije uključivanje građana u procese odlučivanja.
Crna Gora je, kako ističe, u prethodnom periodu ostvarila značajan napredak u digitalizaciji javne uprave, posebno kroz implementaciju nove GSB, odnosno X-road platforme, koja je omogućila bolju elektronsku razmjenu podataka između institucija. Zahvaljujući tome, građanima je danas dostupan veći broj elektronskih usluga bez potrebe da više puta dostavljaju dokumentaciju koju organi javne uprave već posjeduju.
„U okviru realizacije Plana usluga za digitalizaciju predviđena je implementacija 175 javnih usluga od strane 22 institucije“, poručio je Dukaj.
U kojoj mjeri je aktuelni zakonski okvir za lokalnu samoupravu prilagođen stvarnim potrebama opština, posebno kada je riječ o efikasnosti rada, transparentnosti i boljoj komunikaciji sa građanima?
Ministarstvo javne uprave sprovelo je sveobuhvatnu analizu funkcionisanja sistema lokalne samouprave u Crnoj Gori, koja je ukazala na niz izazova koje je potrebno prevazići kako bi građanima bilo omogućeno efikasnije ostvarivanje prava na lokalnu samoupravu i kvalitetnije pružanje lokalnih javnih usluga.
Upravo zato pripremili smo potpuno novi Zakon o lokalnoj samoupravi, koji se trenutno nalazi u skupštinskoj proceduri. Njegov osnovni cilj je jačanje kapaciteta lokalnih samouprava, unapređenje njihove efikasnosti, transparentnosti i odgovornosti, kao i stvaranje novih mogućnosti za aktivnije učešće građana u donošenju odluka na lokalnom nivou.
Novi zakon snažno afirmiše principe otvorene i participativne lokalne samouprave. Uvode se novi mehanizmi neposrednog učešća građana, uključujući skupštine građana kao savremeni oblik deliberativne demokratije, dodatno se unapređuje institut građanske inicijative, a uvodi se i obaveza sprovođenja javnih rasprava o pitanjima od značaja za lokalnu zajednicu.
Posebno je značajno što se uvodi obaveza organa lokalne samouprave da razmotre i odgovore na inicijative i predloge građana podnijete kroz zakonom propisane mehanizme učešća. Time se građanima ne daje samo pravo da učestvuju, već se uspostavlja i odgovornost institucija da njihove predloge razmotre i o njima zauzmu stav.
Istovremeno, jača se saradnja sa nevladinim organizacijama kroz obavezu formiranja Savjeta za saradnju sa NVO, kao institucionalnog mehanizma za kontinuirani dijalog i uključivanje civilnog sektora u kreiranje i sprovođenje lokalnih politika.
Važno je naglasiti da izbor odbornika nije jedini način ostvarivanja prava građana na lokalnu samoupravu. Savremeni evropski standardi podrazumijevaju kontinuirano uključivanje građana u procese odlučivanja, a novi zakon upravo ide u tom pravcu – stvaranjem više mogućnosti da građani neposredno učestvuju u oblikovanju politika koje utiču na kvalitet života u njihovim zajednicama.
Pored toga, unapređuju se mehanizmi saradnje između centralnog i lokalnog nivoa vlasti. Uspostavljanje Savjeta za lokalnu samoupravu, kao i tematskih mreža u pojedinim upravnim oblastima, doprinijeće kvalitetnijem političkom i stručnom dijalogu, boljoj koordinaciji javnih politika i efikasnijem izvršavanju zakonskih obaveza na svim nivoima vlasti.
Naš cilj je da lokalna samouprava bude bliža građanima, otvorenija za njihove inicijative i sposobnija da pravovremeno, efikasno i zakonito odgovori na potrebe lokalne zajednice.
Zato je čitav koncept novog Zakona o lokalnoj samoupravi prožet principom odgovornosti. Zakon jasno definiše prava, obaveze i odgovornosti kako organa lokalne samouprave, tako i organa državne uprave u vršenju poslova koji se odnose na lokalnu samoupravu, uz uspostavljanje mehanizama saradnje, koordinacije, nadzora i međusobne odgovornosti.
Suština predloženih rješenja jeste da svaki organ, u okviru svojih nadležnosti, preuzme punu odgovornost za zakonito, efikasno i transparentno vršenje poslova iz svog djelokruga. Krajnji cilj takvog pristupa nije administrativna kontrola sama po sebi, već uspostavljanje pune odgovornosti prema građanima i zaštita njihovog Ustavom zagarantovanog prava na lokalnu samoupravu.
Ne smijemo dozvoliti da neefikasnost, nepostupanje ili nezakonit rad organa vlasti budu prepreka ostvarivanju prava građana. Upravo zato novi zakon uspostavlja jasnija pravila, preciznije odgovornosti i snažnije mehanizme kontrole i odgovornosti, kako bi lokalna samouprava bila servis građana, a ne administrativna prepreka u ostvarivanju njihovih prava.
Koliko je Crna Gora napredovala u digitalizaciji javne uprave, naročito kroz GSB sistem, i kada građani mogu očekivati brže, jednostavnije i potpuno elektronske usluge lokalnih i državnih organa?
Crna Gora je u prethodnom periodu ostvarila značajan napredak u digitalizaciji javne uprave, posebno kroz implementaciju nove GSB platforme. Nova X-road platforma je doprinijela jačanju povjerenja među institucijama u pogledu elektronske razmjene podataka, u skladu sa Zakonom o elektronskoj upravi.
Zahvaljujući tome, građanima je danas dostupan veći broj elektronskih usluga bez potrebe za dostavljanjem dokumentacije koju organi javne uprave već posjeduju, što postupke čini bržim, jednostavnijim i efikasnijim. U narednom periodu očekuje se dalje povezivanje državnih i lokalnih organa sa GSB sistemom, kao i razvoj novih elektronskih usluga.
Time će se stvoriti uslovi da sve veći broj administrativnih postupaka bude moguće završiti u potpunosti elektronskim putem, uz manje odlazaka na šaltere i kraće vrijeme čekanja za građane i privredu.
Takođe, Crna Gora je usvajanjem Plana pune implementacije transakcionih javnih elektronskih usluga na nacionalnom i lokalnom nivou 2025–2027. postavila jasnu strategiju razvoja elektronskih usluga u skladu sa Reformskom agendom i ciljevima digitalne transformacije. Cilj Plana je unapređenje kvaliteta javnih usluga, povećanje njihove dostupnosti, kao i povećanje transparentnosti u radu institucija, te usklađivanje sa evropskim digitalnim standardima.
U okviru realizacije Plana usluga za digitalizaciju predviđena je implementacija 175 javnih usluga od strane 22 institucije.
Kada se može očekivati puna interoperabilnost između državnih i lokalnih registara, kako građani ne bi morali više puta da dostavljaju istu dokumentaciju različitim institucijama?
Puna interoperabilnost između državnih i lokalnih registara predstavlja jedan od ključnih ciljeva digitalne transformacije javne uprave. U prethodnom periodu uspostavljeni su značajni tehnički i normativni preduslovi kroz implementaciju nove GSB platforme i povezivanje sve većeg broja institucija na GSB platformu za elektronsku razmjenu podataka. Proces povezivanja registara odvija se fazno, imajući u vidu složenost informacionih sistema i potrebu za obezbjeđivanjem visokog nivoa zaštite i kvaliteta podataka. Ministarstvo javne uprave kontinuirano radi na uključivanju novih organa i registara u sistem interoperabilnosti, kako na državnom tako i na lokalnom nivou.
Šta Ministarstvo javne uprave konkretno radi na smanjenju administrativnih procedura u opštinama, posebno za građane i privredu koji se najčešće suočavaju sa dugim rokovima i komplikovanom papirologijom?
Ministarstvo javne uprave (MJU) prepoznaje da građani i privreda na lokalnom nivou i dalje često nailaze na duge rokove, veliki broj administrativnih koraka i potrebu za dostavljanjem obimne dokumentacije. Iz tog razloga, MJU kroz Plan digitalizacije usluga sprovodi aktivnosti koje imaju za cilj pojednostavljenje i modernizaciju pružanja usluga u opštinama.
Konkretno, kroz pilot pristup digitalizuju se četiri usluge u odabranim opštinama, koje će direktno doprinijeti smanjenju administrativnih procedura, ubrzanju procesa i lakšem pristupu građana lokalnim uslugama:
Prijava vjenčanja za zaključenje braka
Institut slobodne stolice – prijava za učešće na sjednicama Skupštine
Prijava za stipendije za sve studente, sa posebnim fokusom na unapređenje pristupa studentima – licima sa invaliditetom
Prijava za ostvarivanje naknade za novorođenče
Digitalizacijom ovih usluga omogućava se podnošenje zahtjeva elektronskim putem, smanjuje potreba za fizičkim odlascima na šaltere, skraćuje vrijeme obrade i povećava transparentnost postupaka.
Važno je naglasiti da Ministarstvo javne uprave ne može direktno da utiče na izmjene pravnih i administrativnih tokova koji proizlaze iz zakona i podzakonskih akata. Za pojednostavljivanje samih procedura, smanjenje broja koraka ili izmjene potrebne dokumentacije nadležni su resorni organi i institucije koje kreiraju regulatorni okvir.
Međutim, MJU kroz digitalizaciju, standardizaciju usluga i unapređenje korisničkog iskustva stvara uslove da postojeće procedure postanu brže, dostupnije i efikasnije, uz istovremeno podsticanje nadležnih institucija da dalje rade na regulatornom rasterećenju građana i privrede.
Pored navedenog, važno je istaći da dugoročno smanjenje administrativnog opterećenja zahtijeva paralelan rad na digitalizaciji usluga i regulatornim reformama -uključujući primjenu principa „jednom dostavljen podatak“, veću razmjenu podataka između institucija i kontinuirano mapiranje administrativnih procedura kako bi se identifikovali koraci koji ne stvaraju dodatnu vrijednost za građane i privredu.
Da li Ministarstvo planira dodatnu kontrolu broja zaposlenih u lokalnim samoupravama i javnim ustanovama, imajući u vidu rast administracije i potrebu za efikasnijom javnom upravom?
Kada je riječ o lokalnom službeničkom sistemu, prioritet Ministarstva javne uprave nije uspostavljanje dodatnih mehanizama kontrole broja zaposlenih, već stvaranje kvalitetnog normativnog i institucionalnog okvira za upravljanje ljudskim resursima na lokalnom nivou.
U tom smislu, pripremljen je novi Zakon o lokalnim službenicima i namještenicima, koji će na sveobuhvatan način urediti prava, obaveze i odgovornosti lokalnih službenika i namještenika, kao i postupke zapošljavanja, napredovanja, ocjenjivanja i stručnog usavršavanja.
Cilj je uspostavljanje profesionalnog, odgovornog i na zaslugama zasnovanog službeničkog sistema, koji će istovremeno odgovoriti na izazove sa kojima se opštine suočavaju, uključujući nedostatak stručnog kadra u pojedinim oblastima.
Istovremeno, novim Zakonom o lokalnoj samoupravi dodatno se jača odgovornost jedinica lokalne samouprave za upravljanje sopstvenim ljudskim resursima, što i jeste njihova izvorna nadležnost. Zakon uvodi obavezu predsjednika opštine da skupštini podnosi godišnji izvještaj o stanju u oblasti ljudskih resursa, koji će sadržati podatke i analize o broju zaposlenih, kadrovskom planiranju, potrebama za novim kadrom, efektima obuka, strukturi zaposlenih i drugim pokazateljima važnim za odgovorno upravljanje ljudskim resursima.
Na taj način pitanje broja zaposlenih neće se posmatrati izolovano, već u kontekstu stvarnih potreba opštine, kvaliteta usluga koje pruža građanima i raspoloživih kadrovskih kapaciteta za izvršavanje zakonom propisanih nadležnosti.
Pored toga, Ministarstvo javne uprave uspostavlja informacioni sistem za praćenje stanja u oblasti lokalne samouprave, koji će omogućiti prikupljanje pouzdanih i uporedivih podataka o funkcionisanju opština, uključujući i oblast ljudskih resursa. Na osnovu tih podataka biće moguće kvalitetnije pratiti trendove, identifikovati izazove i kreirati javne politike zasnovane na činjenicama.
Dakle, naš pristup nije administrativna kontrola radi same kontrole, već uspostavljanje jasnih pravila, odgovornosti i analitičkih alata koji će omogućiti da lokalne samouprave samostalno, odgovorno i transparentno upravljaju svojim ljudskim resursima, uz istovremeno praćenje stanja na nivou sistema lokalne samouprave u cjelini.
Kada se može očekivati usvajanje Zakona o Vladi i na koji način će taj zakon urediti odgovornost, nadležnosti i funkcionisanje izvršne vlasti?
Kako je već poznato, Predlog zakona o Vladi utvrđen je na sjednici Vlade u februaru ove godine i trenutno se nalazi u Skupštinskoj proceduri, gdje se očekuje njegovo skorije usvajanje. Ovim zakonom modernizju se postojeća rješenja, preciznije se uređuje struktura, organizacija i način funkcionisanja Vlade, s ciljem da se obebzijedi efikasnije i usklađenije obavljanje poslova u interesu građana. Konkretno:
Vlada vrši izvršnu vlast u skladu sa Ustavom, potvrđenim i objavljenim međunarodnim ugovorima i zakonom, budući da su pitanja nadležnosti, sastava, izbora, ostavke i razrješenje, pitanje povjerenja, nepovjerenja, interpelacije i prestanak mandata, ustavne kategorije.
Rodna ravnopravnost čalnova Vlade, na način da najmanje 40% članova Vlade su iz reda manje zastupljenog pola. Takođe, ako Vlada ima više od jednog potpredsjednika, najmanje jedan potpredsjednik će biti iz reda manje zastupljenog pola. Posebno, ako Vlada ima više od dva potpredsjednika, najmanje jedan potpredsjednik će biti iz reda manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica.
Nadležnosti predsjednika Vlade, na način da predstavlja Vladu i rukovodi njenim radom, obezbjeđuje jedinstvo političkog djelovanja Vlade, saziva i predsjedava sjednicama Vlade, potpisuje akte koje ona donosi, usklađuje rad članova Vlade i vrši druge poslove utvrđene Ustavom i zakonom, kao i obavezu da za svoj rad odgovara Skupštini Crne Gore.
Nadležnosti potpredsjednika Vlade i ministara.
Obavezne upravne oblasti, odnosno ministarstva, koja se ne mogu spajati sa drugim upravnim oblastima.
Postupak provjere integriteta predsjednika i članova Vlade i funkcionera izvršne vlasti, na koji način smo ispunili GRECO preporuke i bitne sugestije Venecijanske komisije. Takođe, donošenje Etičkog kodeksa predsjednika i članova Vlade i funkcionera izvršne vlasti i obrazovanje Etički odbor za praćenje primjene Etičkog kodeksa.
Prestanak mandata predsjedniku i članu Vlade i prestanak funkcije, pri čemu je propisano i da je predsjednik Vlade dužan da, u roku od 30 dana od dana prestanka funkcije člana Vlade, Skupštini predloži kandidata za novog člana Vlade, a u slučaju da Skupština ne izabere predloženog kandidata, predsjednik Vlade dužan je da, u roku od 30 dana od dana kad Skupština nije izabrala predloženog kandidata za člana Vlade, predloži drugog kandidata.
Kada je u pitanju odlučivanje, Vlada radi i odlučuje ako sjednici prisustvuje više od polovine članova Vlade, a odluke donosi većinom glasova prisutnih članova Vlade. U slučaju jednakog broja glasova, odluka se smatra donijetom ako je za nju glasao predsjednik Vlade.
Odnos Vlade i Skupštine, pri čemu je potrebno naglasiti da brojna pitanja nijesu uređena ovim zakonom, jer je predmet istih u Zakonu o Skupštini.
