Crna Gora i Turska danas razvijaju dinamične političke, ekonomske, kulturne i društvene odnose, oslanjajući se na veze koje traju vjekovima. Istorija dva naroda ispisivana je kroz različite epohe, od vremena Osmanskog carstva, preko burnih balkanskih previranja, do savremenog doba u kojem partnerstvo između dvije države dobija novu snagu kroz investicije, trgovinu, turizam, obrazovanje i kulturu.
Ipak, najtrajniji mostovi među narodima nijesu građeni sporazumima i dokumentima, već ljudima. Upravo zato pojedine priče nadživljavaju vrijeme i postaju dio zajedničkog nasljeđa. Jedna od njih vodi nas u malo selo Zabrđe kod Andrijevice i govori o dvojici mladića koji su početkom dvadesetog vijeka iz crnogorskih planina krenuli u svijet, ne sluteći da će njihova imena ostati upisana u istoriju jedne velike države.
To je priča o braći Milu i Pavlu Bakiću, Crnogorcima koji su 1905. godine učestvovali u osnivanju Galatasaraja, danas jednog od najvećih sportskih simbola Turske i jednog od najpoznatijih fudbalskih klubova Evrope.
Njihova životna priča nije samo sportska zanimljivost. Ona predstavlja snažan simbol povezanosti dva naroda i dokaz da su veze između Crne Gore i Turske mnogo dublje od geografije i politike. One su građene kroz obrazovanje, kulturu, međusobno poštovanje i ljude koji su svojim djelima povezivali različite svjetove.
Početkom dvadesetog vijeka mnogi mladi ljudi iz Vasojevića odlazili su na školovanje u inostranstvo. Među njima bili su i Milija – Milo i Pavle Bakić, mladići iz ugledne porodice iz Zabrđa, koji su svoje obrazovanje nastavili u čuvenom Galatasarajskom liceju u Istanbulu, jednoj od najprestižnijih obrazovnih ustanova tadašnjeg Osmanskog carstva.
Upravo tamo, 1. oktobra 1905. godine, zajedno sa još jedanaest školskih drugova, učestvovali su u osnivanju fudbalskog kluba Galatasaraj.
Dok u Crnoj Gori tada još nije postojao nijedan organizovani fudbalski klub, dvojica mladića iz Zabrđa postajali su dio generacije koja će postaviti temelje modernog fudbala u Turskoj. Malo je primjera u istoriji da su sinovi jednog malog balkanskog naroda ostavili tako dubok trag u stvaranju institucije koja će kasnije postati ponos miliona ljudi.
Galatasaraj je tokom narednih decenija prerastao granice sporta. Postao je simbol jedne nacije, evropski šampion i klub čije ime danas poznaju ljubitelji fudbala od Istanbula do Buenos Ajresa, od Londona do Tokija. A među njegovim osnivačima i dalje stoje imena dvojice Crnogoraca.
Posebno je zanimljivo da se Milo i Pavle Bakić i danas nalaze na zvaničnoj listi trinaest osnivača Galatasaraja koja se čuva u klupskim arhivama. Njihova imena zapisana su kao „Milo Bakiš“ i „Pol Bakiš“, što predstavlja trajno svjedočanstvo o ulozi koju su imali u nastanku jednog od najvećih sportskih kolektiva jugoistočne Evrope.
Milo Bakić ostao je upamćen i kao jedan od najboljih igrača prve generacije Galatasaraja. Nastupao je na poziciji desnog beka, a turski sportski hroničari opisivali su ga kao izuzetno snažnog, hrabrog i požrtvovanog fudbalera. Njegova energija, disciplina i sportski duh ostavili su snažan trag među pionirima turskog fudbala.
O tome koliko je bio cijenjen među svojim savremenicima svjedoče i zapisi sačuvani u arhivi Galatasaraja. Poznati turski književnik, diplomata i jedan od osnivača kluba Rušen Ešref Unajdin opisivao je Mila Bakića kao izuzetno snažnog i dominantnog igrača, fudbalera koji je ulivao strah protivnicima i bio potpuno posvećen Galatasaraju. Takvo svjedočenje jednog od ljudi koji su stvarali klub najbolje govori o ugledu koji je Milo uživao u tadašnjem Istanbulu.
Turski sportski istoričari ističu i jednu manje poznatu, ali veoma značajnu činjenicu. Braća Bakić nijesu bila samo među osnivačima Galatasaraja. Oni su predstavljali dio prve generacije internacionalnih ličnosti koje su učestvovale u stvaranju modernog sportskog života u tadašnjem Osmanskom carstvu. Upravo zbog toga njihova priča u Turskoj odavno prevazilazi okvire fudbalske istorije i posmatra se kao simbol otvorenosti, obrazovanja i susreta različitih kultura u vremenu velikih promjena.
Braća Bakić nijesu gradila samo sportsku istoriju. Oni su pripadali generaciji mladih ljudi koja je vjerovala da znanje može povezati narode i otvoriti vrata budućnosti. Njihov životni put pokazuje kako su pojedinci iz malih sredina svojim radom, talentom i karakterom uspijevali da ostave trag daleko izvan granica domovine.
Nakon završetka školovanja vratili su se u Crnu Goru. Završili su vojnu školu i stekli oficirske činove, a potom stupili u redove crnogorske vojske. Uoči Balkanskih ratova stavili su se u službu svoje zemlje, pokazujući da ljubav prema domovini nije bila manja od njihove otvorenosti prema svijetu.
Milo Bakić poginuo je tokom ratnih dejstava u Makedoniji, ostavljajući iza sebe životnu priču koja i danas inspiriše. Njegova sudbina simbolično spaja dvije države – Crnu Goru kojoj je dao život i Tursku u čijoj je istoriji ostavio neizbrisiv trag.
Više od jednog vijeka kasnije uspomena na braću Bakić živi jednako snažno. Godine 2014. predstavnici Galatasaraja posjetili su njihovo rodno Zabrđe, odajući počast dvojici osnivača kluba. Nekoliko godina kasnije, iz Istanbula je stigla i spomen-ploča postavljena u njihovom rodnom kraju, kao trajni znak zahvalnosti i poštovanja.
Taj gest imao je mnogo dublje značenje od sportskog priznanja. Bio je to simbol sjećanja koje ne poznaje granice i dokaz da velika djela nikada ne padaju u zaborav.
Priča o braći Bakić danas dobija novo značenje. U vremenu kada Crna Gora i Turska jačaju ekonomsku saradnju, razvijaju nove investicione projekte, unapređuju trgovinsku razmjenu i grade sve sadržajnije kulturne veze, ona podsjeća da se savremeno partnerstvo ne gradi na praznom prostoru.
Naprotiv, ono se naslanja na bogato istorijsko nasljeđe, na generacije ljudi koji su povezivali dvije zemlje mnogo prije savremenih institucija i međunarodnih sporazuma. Ljudi poput Mila i Pavla Bakića pokazali su da su znanje, obrazovanje i međusobno poštovanje najčvršći temelji na kojima se grade trajni odnosi među narodima.
Od Zabrđa do Istanbula, od školskih klupa do istorije evropskog fudbala, braća Bakić ostavila su nasljeđe koje i danas nadahnjuje. Njihova priča svjedoči da veličina jednog naroda ne zavisi od njegove brojnosti, već od tragova koje njegovi ljudi ostavljaju u svijetu.
Zato Milo i Pavle Bakić nijesu samo dio istorije Galatasaraja. Oni su dio zajedničke priče Crne Gore i Turske – priče o znanju koje povezuje, prijateljstvu koje traje i vrijednostima koje nadživljavaju vrijeme.
Više od 120 godina nakon osnivanja Galatasaraja, imena dvojice mladića iz Zabrđa i dalje se izgovaraju sa poštovanjem u Istanbulu. To je možda i najljepša potvrda da istinske veze među narodima ne stvaraju ni granice ni politike, već ljudi čija djela ostaju da žive dugo nakon njih. Upravo na takvim temeljima danas se grade novi mostovi saradnje između Crne Gore i Turske, potvrđujući da su najjače veze uvijek one koje su stvarali vizionari ispred svog vremena.
Zato nije slučajno što podaci Tursko-crnogorske privredne komore – TurkCham pokazuju da su turski investitori i tokom 2026. godine ubjedljivo vodeći po stranim direktnim investicijama u Crnoj Gori. To je potvrda da veze između dvije zemlje danas imaju i snažnu ekonomsku dimenziju, ali i da počivaju na dugoročnom povjerenju koje se gradilo generacijama.
Ako bi se odnosi Crne Gore i Turske uporedili sa fudbalskom utakmicom, braća Bakić bila su među prvim igračima koji su istrčali na teren prije više od jednog vijeka.
Danas tu utakmicu nastavljaju privrednici, investitori, studenti, kulturni radnici i institucije poput TurkCham-a. Rezultat tog meča ne mjeri se golovima, već novim investicijama, poslovnim partnerstvima, kulturnim vezama i prijateljstvom koje traje.
(The Turkish Chamber of Commerce in Montenegro)
