Srpski eksperti o dešavanjima 1918. godine: Ukidanje crnogorske nezavisnosti jeste bio problem ali niko ne može da spori da su Crnogorci tog vremena željeli ujedinjenje – SA SRBIJOM!

Pitanje 1918. godine ovih dana ponovo se aktuelizovalo u Crnoj Gori nakon što je u Skupštini izglasan zakon o rehabilitaciji dinastije Petrović Njegoš. Ono što je sporno u zakonskom tekstu jeste da se u članu 1 navodi da je Crna Gora nasilno anektirana od strane Srbije a što zvanični Beograd ali i mnogi Srbi u Crnoj Gori spore navodeći da je to istorijski falsifikat, često se pozivajući na činjenicu da je Kralj Nikola, poslednji crnogorski kralj prije stvaranja velike Kraljevine Jugoslavije, bio jedan od najvećih promotera jugoslovenskog ujedinjenja, ali i da je sami Božićni ustanak došao ne kao kontrateža ujedinjenju i promociji suverene Crne Gore, već jednostavno po principu – kako će to ujedinjenje da se dogodi.

O ovoj temi su za Kurir televiziju govorili istoričar Predrag Marković, advokat Predrag Savić kao i doktor Rajko Petrović, naučni saradnik Instituta za evropske studije.

Na početku je Marković kazao da je kralj Aleksandar napravio grešku jer je imao loš odnos sa rođenim djedom i ujacima.

„On je bio izuzetno nefleksibilnih odluka. To ukidanje crnogorske nezavisnosti jeste problem, kao i neke forme hrvatske državnosti koji je kasnije upropastio tu zemlju. Crna Gora je otišla dalje pa su kvinsliške vlasti u Crnoj Gori 12. jula 1941. godine na Cetinju ukinuli ujedinjenje i proglasili nezavisnu državu Crnu Goru. Ali članovi porodice Petrović Njegoš su odbili krunu. Oni su bili dobri Srbi. Oni su odbili da budu marionete Sekule Drljevića. Ono što je zanimljivo, ustanak koji je sjutradan bio je srpskokomunistički. To je zanimljiva kombinacija. Oni su podigli ustanak da pomognu Rusiji, a sa druge strane su bili srpski nacionalisti koji su takođe podigli taj ustanak“, naveo je Marković.

On je dodao da su odluke Podgoričke Skupštine već ukinute, ali su oni to već jednom uradili – tada te 1941. godine.

„To je bila izuzetna manjina. Ogroman dio Crnogoraca su bili Srbi ili komunisti“, naveo je Marković.

Istoričar je kazao da se dogodila greška – Crnogorci nisu tražili ujedinjenje u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca, već ujedinjenje sa Srbijom.

„Podgorička skupština se događa u isto vrijeme kao i novosadska Skupština. To je bilo takvo vrijeme. Ali u Crnoj Gori skoro da nije bilo srpske vojske, osim dva bataljona. A u sjevernoj Albaniji je bilo 15.000 srpskih vojnika u tom trenutku. Oni su od Božićne pobune napravili mit. Oni su oslobodili tri sela u okolini Cetinja. Oni sada prave mini serije o tome kako Srbi siluju, pale i ubijaju, ali nije bilo Srbijanaca u Crnoj Gori. I bjelaši i zelenaši su bili Crnogorci. Zelenaši su se borili protiv bjelaša koji su bili većina. Tu se Srbija nije miješala. Naš najveći oficir u to vrijeme je bio Dragutin Milutinović“, naveo je Marković.

Dodao je da nije bilo „okupiranog naroda“ koji nije procvjetao kao Crnogorci.

Advokat Predrag Savić govorio je o odnosu Kralja Nikole i Kralja Aleksandra i komentarisao odnos da Kralj Aleksandar ne dozvoljava svom djedu povratak u državu.

„Kapitulacija Crne Gore 1916. godine proizvela je da se na mirovnoj konferenciji u Versaju pojavi prazna stolica crnogorska. Razlog je i što su saveznici priznali veliku narodnu Skupštinu u Podgorici kao legitimnu demokratsku odluku kojom se Crna Gora ujedinila sa Srbijom a potom Kraljevinom Srba, Hrvata i Slovenaca. Pitanje je jako kompleksno. Pomenuli smo pukovnike i generale, Dragutina Milutinovića koji je bio komandant jadranskih i skadarskih jedinica koji su se sastajali od jedne divizije, eskadrona konjanika i jedne artiljerijske baterije“, naveo je on.

Advokat navodi da je dan prije Podgoričke skupštine održana Bokeška skupština o ujedinjenju – dakle nije to jedina Skupština.

„Ova odluka sada, kada kažu prisilna aneksija, to je i jezički i stilski nepravilno. Svaka aneksija je prisilna. To je stilski rogobatno a to nije tačno ni geopolitički a pogotovo sa aspekta međunarodnog prava. Bio je prvenstveno Versajski mirovni sporazum pa je potom uslijedilo još pet konferencija. Ujedinjenje je priznato kao legitiman i demokratski čin i potvrđeno je na međunarodnim mirovnim konferencijama“, naveo je Savić.

On je dodao da se terminima aneksija, koju je plasirao DPS, negiraju mirovni ugovori i sa Turskom i sa Italijom, i sa Mađarskom.

„Svuda je to bilo prisutno. Naročito je bilo prisutno priznanje te Skupštine. A sa tom skupštinom, sa kraljevskog trona je skinut kralj Nikola koji je već bio u izbjeglištvu. Činjenica da je srpska vojska krenula odmah, nepripremljena da uđe i oslobodi Crnu Goru – jedna od ideja je bila da se što prije uđe u Crnu Goru da bi se spriječila Italija koja je imala, prema Londonskom sporazumu pravo da zauzme teritoriju sa 600.000 slovenskih duša. To je urađeno i da bi se Albanci spriječili da uzmu teritoriju Crne Gore. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca je po ovome izgubila samo Skadar“, naveo je Savić.

Podsjeća da je srpska vojska prva oslobodila Skadar.

„Skadar je bio kolijevka srpske državnosti, a tako ga je gledao i Kralj Nikola. Petrović Njegoši su srpska dinastija. I zelenaši nisu bili Crnogorci, neki od njih su više puta napisali riječ Srbija i srpski narod nego svih 165 učesnika Podgoričke Skupštine. Krsto Zrnov je u belgijskom pasošu tražio da se piše da je Srbin. Onda je Jovan Plamenac bio Srbin. Oni su se samo razlikovali od bjelaša – željeli su da Crna Gora bude konfederalna država. Nisu imali ništa protiv ujedinjenja sa Srbima ali su htjeli da ostave stepen državnosti Crne Gore i da zadrže Kralja Nikolu. Činjenica da Kralj Aleksandar nije dozvolio da se Kralj Nikola vrati, Milutinović je rekao da je to bila jedna velika greška, što nije svom djedi dozvolio da se vrati u Crnu Goru i da ga ubijedi da prihvati zajedničku državu“, naveo je on.

Doktor Rajko Petrović, naučni saradnik Instituta za evropske studije, saopštio je za ovu televiziju da svake novonastale političke nacije, a nacija je društveni konstrukt koji je duboko političke prirode i koja nastaje ili nestaje što je prirodno i očekivano – imaju za potrebu da fabrikuju svoju istoriju.

„Javlja se problem kada imate nacije koje nemaju istoriju, odnosno imaju je, ali je šireg karaktera od onoga što vide kao svoj identitet. Istorija prostora Crne Gore je i crnogorska i srpska, crnogorska u regionalnom smislu, užeg identiteta u okviru srpskog naroda i srpskog etnosa a dio je i šire istorije u kojih spada 88 godina zajedničkog življenja u istoj zemlji sa istim glavnim gradom između Srbije i Crne Gore. Mislim da je predsjednik naše zemlje u jednoj rečenici precizno i jasno sažeo čitavu problematiku svega ovoga. Niko ne osporava pravo Crnoj Gori da ima svoj put razvoja kakav ona želi. Mi na to, i ako možemo uticati, ja sam protivnik bilo kakvog uticanja na promjenu nečijeg identiteta jer je to lični osjećaj svakog čovjeka koji ostaje ili nestaje iz jednog ili drugog razloga. U istoriji našeg naroda je bilo jako malo primjera onih koji su nekada bili pripadnici srpskog naroda pa postali nešto drugo i vratili se i ponovo postali Srbi“, naveo je Petrović.

Dodao je da je jasno da crnorske vlasti žele da idu putem jačanja svega što smatraju da ima veze sa crnogorskim nacionalnim identitetom i laganog potiskivanja svega što ima veze sa srpskim.

„Svako ima pravo da bude ono što želi ali niko nema pravo da fabrikuje istorijske činjenice. Žestoki sam protivnik teze da je nezavisnost Crne Gore obnovljena. U potpunosti se slažem sa analizama naučno potkrijepljenim koje je radio Aleksandar Raković. U političkom smislu se radilo o dvije potpuno različite tvorevine. Govorim o Crnoj Gori od 2006. do danas i o istorijskoj Crnoj Gori, Knjaževini i Kraljevini do 1918. godine. Ona prethodna je bila izrazito srpskog karaktera kroz zvanični jezik – kako se osjećalo stanovništvo, monetu koja je korišćena. Crna Gora je koristila dinare, nekada su t bili perperi. Dinastija je nesporno bila – srpska! Nesporno. Obilježja su bila srpska. Trobojka i grb. Ništa od toga nema danas“, naveo je on.