Četiri projektila, za manje od pet minuta. Deset mrtvih, trideset povrijeđenih. Najmlađa žrtva: 15 godina stara Sanja Milenković, jedna od najtalentovanijih svjetskih matematičarki. Stravični je bilans tog crnog 30. maja 1999. godine, dana kada je bombardovan Varvarin.
Razmjere tragedije, ipak su — neopisive.
Most na Moravi kod Varvarina gađan je u 13.25 sati, 68 dana NATO bombardovanja Srbije. Tog dana u ovom mjestašcu u Rasinskom okrugu slavio se praznik Sveta Trojica, a na vašaru, nedaleko od raketiranog mosta nalazilo se oko 1.000.
Pored Sanje Milenković (15), najmlađe žrtve, koju je samo 10 metara dijelilo od spasa, poginuli su i Milan Savić (28), Vojkan Stanković (30), Zoran Marinković (33), Stojan Ristić (52), Ratibor Simonović (24), Ružica Simonović (55), Milivoje Ćirić (66), Dragoslav Terzić (67) i Tola Apostolović (74).
Milivoj Ćirić bio je protojerej-stavrofor, i navodi se kao prva žrtva NATO agresije među sveštenstvom Srpske pravoslavne crkve, a usmrćen je na pragu obližnje crkve Uspenja presvete Bogorodice. Povrijeđeno je ukupno 30 civila, od kojih je 17 zadobilo teške tjelesne, a 13 lakše tjelesne povrede. Dan je bio vedar, napad izveden po čistom nebu, usred bijela dana, sve žrtve su bile civilne, a zvaničnici NATO-a su napad nazvali „legitimnim“, a žrtve „kolateralnom štetom“. Bombarderi NATO avijacije granatirali su most u dva navrata. U prvom napadu, u 13.25 sati, most je pogođen sa dvije rakete, život su izgubile tri osobe, a najmanje petero je bilo povrijeđeno. Iako je most već bio srušen, avioni NATO su se nekoliko minuta kasnije vratili i ispalili još dvije rakete koje su ubile sedmoro i teško povrijedile još 12 civila.
Mnogi od njih pritrčali su da pomognu povrijeđenima u prvom napadu, tako su i poginuli.
Tijela većine ubijenih bila su raskomadana.
Ocu nisu smjeli da kažu da je djevojčica mrtva
Sanja Milenković je tog 30. maja 1999. imala 15 godina, bila je učenica prvog razreda Matematičke gimnazije i višestruka pobjednica takmičenja iz matematike.
Njen otac Zoran, prije nekoliko godina u razgovoru za „Blic“ rekao je da je tog kobnog dana njegova kćerka sa drugaricama Marinom i Marijanom otišla u Varvarin na vašar.
Oko 13 sati tri djevojke su krenule preko starog mosta kako bi se vratile u Donji Katun. Kada su došle do sredine mosta, na nebu su se pojavili NATO bombarderi koji su ispalili dva projektila u srednji stub i prepolovili most.
- Na mostu je u tom trenutku bio automobil „zastava 101“ u kojem su se nalazili majka i sin, Ratibor i Ružica Simonović. Sanja i drugarice su, zajedno sa pješačkom stazom, pale do vode. Iz crkve su ljudi potrčali ka obali da im pomognu. Djevojkama je nedostajalo 10 metara da dođu do trećeg dijela mosta koji nije srušen. Sanja je bila lakše povrijeđena i pokušala je da se uspenje uz pješačku stazu. U međuvremenu su avioni okrenuli krug iznad Kruševca, vratili se i ispalili još dva projektila – priča Zoran.
Kada su spasioci stigli, Sanja je još uvijek davala znake života. Imala je brojne rane od gelera i detonacije. Povezli su je ka Kruševcu, ali je na putu izdahnula.
- Bio sam kod kuće, u Donjem Katunu, čuo sam eksplozije, ali nisam pomislio da su gađali most. Supruga i Marinina majka su otišle da vide šta se desilo. Kada sam vidio da se ne vraćaju, krenuo sam i ja. Ljudi koje sam sreo rekli su mi da je Sanja teško povrijeđena. Nisu mi rekli da je mrtva. To sam saznao tek u Kruševcu – pričao je Zoran.
Stipendija „Sanja Milenković“
Uz pomoć srpske dijaspore, ubrzo nakon NATO bombardovanja osnovan je fond za stipendiranje talentovanih đaka „Sanja Milenković“, koji je dvije godine kasnije ugašen zbog finansijskih problema.
Takođe, sredstvima Srba iz Švajcarske, preko Fonda dijaspora za maticu, od jula do novembra 1999. godine na mjestu gdje se nalazio most koji je razoren, izgrađen je novi dvostruko širi most, a pored mosta spomenik žrtvama. Tada je ujedno obnovljen i hotel koji je tokom bombardovanja bio oštećen. Svakog 30. maja ovdje se održava pomen žrtvama.
Odbijeni u sudovima širom Evrope
Članovi porodica poginulih i ranjeni vodili su zbog ovog zločina nekoliko godina sudsku bitku kako bi svijet čuo za stradanje civila. Osnovni sud u Bonu, Viši sud u Kelnu, Savezni sud u Karlsrueu i, na kraju, Ustavni sud Njemačke, listom su odbijali njihove žalbe.
Berlinski advokat Urlih Dost, koji je zastupao porodice žrtava na kasnijem sudskom procesu u Njemačkoj, ovaj napad je okarakterisao kao ratni zločin. Dost je u intervjuu za „Dojče Vele“ okrivio nadležne iz NATO-a da su znali da će ovaj napad prouzrokovati civilne žrtve.
- Naravno da su znali, pa nisu bili slijepi. Znate da se Varvarin nalazi 200 kilometara od Beograda, i 200 kilometara od granice sa Kosovom. Tamo uopšte nije bilo ratnih sukoba. Znamo i da su masovno bombardovani i drugi srpski gradovi van zone sukoba, čak gradovi u kojima nije bilo vojske. Zamislite, oni su usred bijela dana gađali trgove i pijace – rekao je on. Optužba je, ipak, odbačena. Varvarinci nisu bili jedine žrtve
Istog dana je, u odvojenom napadu NATO avijacije, ubijen vozač Nebojša Radojević, a dvoje ljudi je ranjeno, kada je na putu Prizren-Brezovica gađan konvoj britanskih, italijanskih i portugalskih novinara.
Takođe, u popodnevnim satima bombardovan je centar Sremske Kamenice. Bomba je pogodila jednu kuću u Ulici vojvode Putnika, a detonacija je oštetila više stambenih objekata u blizini.
Neizmjerna tragedija dogodila se i kada je kasnije tog dana i noći pogođena specijalna bolnica za tuberkulozne bolesnike, starački dom, dva paviljona u centru za izbjeglice u Surdulici, a živote je izgubilo najmanje 17 djece i nemoćnih staraca.
U bombardovanju Surdulice u periodu od 30. marta do 31. maja 1999. godine, na ovaj gradić je palo 62, a na šire područje oko 200 veoma razornih projektila.
