Dvije decenije od razbijanja zajedničke države; Odnosi Srbije i Crne Gore nisu na nivou kakav zaslužuju dva bratska naroda!

Crna Gora danas proslavlja 20 godina od proglašenja nezavisnosti i obnove državne samostalnosti, što je odlučeno na referendumu 21. maja 2006. godine, kada se 55,5 odsto izašlih izjasnilo „za“, a 44,5 odsto „protiv“. Tokom dvije decenije razdvojenosti, odnosi Srbije i Crne Gore imali su turbulentne faze i danas nisu na nivou kakav zaslužuju dva bratska naroda, kako se često opisuju zbog izrazite bliskosti i kulturne i istorijske povezanosti, prenosi srpski Kurir čiji tekst prenosimo integralno.

Kada se sa ove vremenske distance govori o proglašenju nezavisnosti i srpsko-crnogorskim odnosima, sagovornici Kurira objašnjavaju da je Crna Gora imala pravo na obnovu državnosti, ali da odgovornost političkih elita u Podgorici leži u kreiranju antisrpskog konstrukta koji podrazumijeva da su joj Sarajevo i Zagreb bliži od neprijateljskog Beograda.

– Za uspjeh referenduma bila je potrebna podrška najmanje 55 odsto izašlih birača i rezultatom 55,5 odsto „za“ i 44,5 odsto „protiv“, Crna Gora je proglasila nezavisnost od Srbije.

– Zvanični Beograd je odluku priznao, a tadašnji predsjednik Boris Tadić je već 27. maja 2006. bio u zvaničnoj posjeti Podgorici.

– Prema poslednjem popisu iz 2023, u Crnoj Gori živo oko 41 odsto Crnogoraca, dok Srbi čine 33 odsto stanovništva.

– Crna Gora je prilično brzo, već u oktobru 2008, priznala nezavisno Kosovo.

– Od juna 2017. Crna Gora je članica NATO.

Sociolog Bojan Panaotović podsjeća da je Crna Gora bila nezavisna država, ali ne samo da nije imala taj antisrpski konstrukt, nego su se vladari takmičili u srpstvu.

– Kralj Nikola je mislio da je on veći Srbin i od svakog Obrenovića i od svakog Karađorđevića. Stvar je u tome što se danas pokušava od Crne Gore napraviti antisrpski konstrukt, što je ideologija koju je u moderno vrijeme konstruisao Milo Đukanović. Ako pričamo o odluci 2006, reći ću da mnogi pate čak i u Sloveniji za starom Jugoslavijom. Vidjeli smo da Amerika diže policiju kada neki hoće u Teksasu da proglase nezavisnost. Vidimo da se Njemačka ujedinila. Ne znam kome su to dezintegracioni procesi donijeli dobro. Zar nije elementarna logika da u jednoj državi imate i žitnicu u Vojvodini i skijališta poput Kopaonika i Zlatibora u Srbiji ili Kolašina u Crnoj Gori i jadransku obalu. Da li se živi bolje, najbolje je da pitamo građane Crne Gore. Mislim da tu nema nikakvih spektakularnih iskoraka nabolje. To što je Crna Gora ušla u NATO protiv volje građana, što je priznala Kosovo protiv volje većine građana, to nema veze sa boljitkom života. A tek će vrijeme i istorija, odnosno istoričari i pokoljenja da pokažu i sude da li je ta odluka bila dobra – kaže Panaotović.

Od diskriminacije Srba do pada DPS

Odnosi Srbije i Crne Gore u poslednjih 20 godina imali su različite faze, od solidnih do veoma loših. Bojan Panaotović kaže da su neposredno nakon odvajanja Crne Gore, odnosi dvije države bili pristojni, ali da od 2018. i 2019. godine kreću sve jači pritisci režima Mila Đukanovića i njegovog DPS-a na Srpsku pravoslavnu crkvu.

– Intenziviraju se i pritisci na Srbe i prema njima je zavladao diskriminatorski odnos. Tek dva posto Srba je bilo zaposleno u državnoj upravi, a na poslednjem popisu ih je bilo 33 odsto među stanovništvom. U tom periodu se situacija drastično pogoršava, a kulminacija je bilo donošenje Zakona o slobodi vjeroispovjesti, kojim je Milov režim htio da konfiskuju imovinu SPC. To je dovelo do litija i bilo je ključni tas na vagi da 3. avgusta 2020. padne Đukanovićeva vladavina. Nakon toga, zaključno sa današnjim danom, imamo male iskorake ka poboljšanju tih odnosa. Odnosi su bolji nakon pada DPS režima, ali daleko od onoga što zaslužuju odnosi dvije izuzetno bliske, prijateljske, savezničke zemlje kroz istoriju – zaključuje Panaotović.

On naglašava da su političari isključivi krivci za trovanje odnosa.

– Crna Gora neosporno ima pravo na državnost, jer je stara država, ali nijedna politička elita nema pravo da pravi od Crne Gore antisrpski konstrukt, da insistira da su joj Sarajevo i Zagreb bliži od neprijateljskog Beograda i da truje odnose sa najbližim narodom i najbližom državom, a to je Srbija. Političari koji mute vodu nemaju pravo da truju odnose sa istorijski, kulturološki, pa ako hoćete i krvlju povezanih naroda. Isti jezik, ista kultura, ista crkva. Nemate mnogo primjera da se drobljenje, parcelizacija, separacija tretira pozitivno – naglašava Panaotović.

Međunarodni faktor

Istoričar Mile Bjelajac objašnjava za Kurir zašto je i kome bilo u interesu odvajanje Crne Gore od Srbije.

– Ove države su u zajednici imale veće geopolitičke prednosti i cijena i jedne i druge u toj međunarodnoj geopolitici bila bi daleko važnija i veća. Odvajanjem Crne Gore, presiječen je pravac Dunav-Jadran, što indikuje sav interes koji je bio uložen u taj projekat. To definiše i protagoniste na domaćem ali i na međunarodnom terenu. Ne znam da li iko posle ovoliko godina, čak i manje upućen, može da ospori da je u funkciji toga bila aktivnost Njemačke banke, u kreiranju paralelnog finansijskog sistema i uvođenja marke, a potom i uvođenje evra. Drugo, regularnost referenduma mnogi svjedoci su dovodili u pitanje. Ali neko je želio da nastavi drobljenje ovog geopolitičkog prostora, a ti apetiti ni danas nisu prestali i uglavnom je to na štetu sadašnje Srbije. Taj navodno veliki događaj u istoriji savremene Crne Gore prije će biti naličje jednog geopolitičkog projekta koji nije dominantno s ovog prostora nego je eho tih međunarodnih dešavanja – smatra Bjelajac.

On kaže da je izgradnja antisrpskog narativa standardna šema razbijanja prostora, koja je i u ovom slučaju primijenjena.

– To je bilo proizvođenje novih identiteta i to nije od juče. Toga je bilo i u vrijeme stare Austrougarske, i u vreme Kominterne, a nažalost je ušlo i u programe Komunističke partije Jugoslavije. U jednom trenutku 1990, odnosno 1991, to srpstvo Crne Gore je opet bilo uzdignuto da bi onda krenula desrbizacija, počev od jezika pa sve do gubitka ljudskih prava u Crnoj Gori ako ste Srbin. Diskriminaciju i taj inženjering je lakše praviti na tako malom segmentu i sa malim brojem stanovništva. I sad su došle nove mlade generacije, vaspitane na latinici, na onome da nisu Srbi, da im je bliža Hrvatska nego Srbija – zaključuje Bjelajac.

(Kurir)