Na udaru simfonija Crkve i države: zašto hrvatski mediji napadaju odnos Porfirija i Vučića

Sve češće se u regionalnom javnom prostoru pojavljuju tekstovi koji nastoje da redefinišu ulogu Srpska pravoslavna crkva i njenog poglavara u savremenom srpskom društvu. Posljednji u nizu takvih primjera dolazi iz Večernji list, koji pokušava da odnos Patrijarh Porfirije i Aleksandar Vučić predstavi kroz pojednostavljenu i politički obojenu prizmu.

Ton i sadržaj takvih tekstova ne ostavljaju mnogo prostora za dilemu, jer je riječ o nastojanju da se institucionalna saradnja između Crkve i države prikaže kao problem, pa čak i kao dokaz navodne političke zavisnosti. U tom kontekstu, Patrijarh Porfirije se redukuje na „čovjeka od povjerenja“ državnog vrha, čime se zanemaruje njegova duhovna misija, bogoslovski autoritet i dosadašnje djelovanje, koje je i van Srbije dugo bilo prepoznato kao otvoreno, dijaloško i kulturno utemeljeno.

Upravo tu se otkriva ključna protivrečnost ovakvih medijskih narativa. Isti oni krugovi koji su godinama isticali Patrijarha Porfirija kao „evropskog intelektualca“, čovjeka dijaloga i ličnost koja uživa poštovanje u širim društvenim krugovima, danas nastoje da ga predstave kao politički instrument. Ta nagla promjena optike više govori o motivima autora nego o stvarnoj poziciji Patrijarha.

Za razumijevanje ovog pitanja neophodno je vratiti se suštini, istorijskom i duhovnom modelu odnosa Crkve i države u pravoslavnoj tradiciji. Riječ je o principu simfonije, koji podrazumijeva uzajamno poštovanje i saradnju, ali ne i podređenost. Taj model nije izraz političke zavisnosti, već odgovornog odnosa prema narodu i društvu u cjelini.

Na tom tragu djelovao je i blaženopočivši Patrijarh Irinej, koji je insistirao na saradnji sa državnim institucijama kao nužnosti u zaštiti nacionalnih i duhovnih interesa. Patrijarh Porfirije tu liniju nije napustio, naprotiv, nastavio ju je u uslovima složenijih međunarodnih i unutrašnjih okolnosti, uz naglašenu spremnost za dijalog, ali i jasnu svijest o značaju institucionalne stabilnosti.

Pokušaji da se takav odnos predstavi kao sporna bliskost između Crkve i države često dolaze iz sredina koje imaju sopstvena, istorijski uslovljena opterećenja kada je riječ o položaju SPC. U tom smislu, nije zanemarljivo što upravo mediji iz Hrvatske pokazuju poseban interes za unutrašnje odnose u Srbiji.

Taj interes, međutim, rijetko je lišen šireg konteksta. Umjesto objektivne analize, često se nude interpretacije koje se uklapaju u narativ o potrebi „demistifikacije“ srpskih institucija, pri čemu se svaki vid njihove saradnje predstavlja kao prijetnja. Takvi pristupi, svjesno ili ne, doprinose slabljenju povjerenja u institucije koje su u društvu istorijski imale ključnu ulogu u očuvanju identiteta.

S druge strane, odnos Patrijarha Porfirija i Aleksandra Vučića može se sagledati kao primjer komunikacije između dvije institucije koje djeluju u složenim okolnostima. Kada se država suočava sa brojnim izazovima, a Crkva sa pitanjima koja prevazilaze isključivo duhovnu sferu, dijalog je nužnost.

Važno je naglasiti da taj odnos nije zasnovan na političkom jedinstvu, već na svijesti o zajedničkoj odgovornosti. Crkva ostaje čuvar vrijednosti i moralni orijentir, dok država ima zadatak da obezbijedi stabilnost i institucionalni okvir u kojem te vrijednosti mogu da se ostvaruju.

Zato pokušaji da se ovaj odnos svede na lične kvalifikacije ili političke etikete predstavljaju pojednostavljenje koje ne odgovara stvarnosti. Još manje doprinose razumijevanju složenih procesa koji oblikuju savremeno društvo.

Umjesto toga, potrebno je sagledati širu sliku, jer saradnja između Crkve i države predstavlja jedan od ključnih resursa stabilnosti. Upravo zato ne čudi što se taj odnos nalazi pod lupom, ali ni to što se o njemu piše na način koji više govori o namjerama nego o činjenicama.

U tom svjetlu, tekstovi poput onog u „Večernjem listu“ ne treba da budu povod za senzacionalizam, već za ozbiljnu analizu motiva i konteksta. Jer, kada se institucije koje nose duhovni i državni kontinuitet jednog naroda predstavljaju kao problem, onda je pitanje kome je zapravo u interesu da taj kontinuitet bude doveden u pitanje.

(Vladimir Vuković/Politika)