Ekspo će biti kruna svega do sada urađenog

Piše: Siniša Mali, prvi potpredsednik Vlade Srbije i ministar finansija

Sledeća godina će biti jedna od važnijih u ekonomskoj istoriji Srbije. Ona je ekonomska baza za narednu deceniju, izvor ekonomske snage u godinama kada će to biti najtraženiji resurs, nosilac rasta koji će nas hraniti, naš zalog za budućnost.

Svakome je jasno da su svjetske ekonomsko-političke okolnosti takve da je svaki novi dan izvor novih nestabilnosti. I tako je prethodnih šest godina, od pandemije naovamo. To stanje konstantnih svjetskih kriza nas je bar naučilo da je samo sopstvena stolica sigurno mjesto. A to mjesto za nas nije uvijek nudilo čvrst oslonac i smatram da je to bila najslabija tačka Srbije, ekonomska nestabilnost koja nas je uvlačila u svaku serviranu novu nestabilnost još dublje.

Ipak, činjenica je da smo tokom tog perioda uspjeli da se sopstvenim snagama, radom i odlučnošću obračunamo sa birokratijom, administrativnim kočionim sistemom i otporima reformama i izdignemo iznad blata bankrota u kome smo bili do grla, bez novca na računu čak ni za isplatu penzija. Te godine su nam dale model kako više ne smijemo, a posljednja decenija nam je pokazala kako jedino moramo dalje. Ako želimo promjene. A, složili smo se da želimo.

Činjenica je da smo u međuvremenu postali treća najbrže rastuća ekonomija u Evropi, zemlja koja je dobila prvi put investicioni kreditni rejting, zemlja koja je konačno dobila težinu u evropskoj statistici. Izliječili smo ekonomsku boljku sa kojom smo se predugo borili i osnaženo krenuli da iz sopstvenih snaga finansiramo dalje jačanje srpske ekonomije.

Za to nam je potreban dalji rast, a njegov motor su dominantno investicije. Naš najveći fokus u ovom trenutku jeste na Ekspu, koji je naša najveća razvojna šansa, a zahvaljujući kome ćemo naredne godine ugostiti oko četiri miliona posjetilaca iz cijelog svijeta.

Tada će se više od 135 zemalja sa svih meridijana predstaviti u našoj Srbiji. Ekspo će biti kruna svega do sada urađenog, a ne samo slava na kojoj ćemo prespavati deceniju koja slijedi. Ne, to će biti zamajac nakon koga ćemo ciljeve postavljati samo više. Simboličnih petnaest godina naše tranzicije od bankrota do Ekspa biće samo početak nove faze ubrzanog razvoja Srbije koja je Evropi pokazala kapacitet za sistemske promjene i dubinski preporod motivisan željom za boljim životom i većim napretkom.

Kapitalne investicije koje su u toku, vrijednosti 17,8 milijardi evra kroz 323 projekta širom Srbije, uključujući i izgradnju Ekspo kompleksa i prateće infrastrukture, donijele su nam vidljivo povećanje životnog standarda. Tako je prvi put u Srbiji prosječna plata veća od 1.000 evra, spustili smo nezaposlenost u prošloj godini na 8,7 odsto, a jasno se sjećamo kada je svaki četvrti građanin bio bez posla, jer je nezaposlenost iznosila vrtoglavih 25,9 odsto.

Ulaganja koja planiramo Nacionalnom strategijom „Srbija 2030“ nisu samo planovi rasta u narednih nekoliko godina, već plan za mnogo dalju budućnost. Jer, ovako masovnih ulaganja u Srbiji kojima svjedočimo nismo imali u prethodnom vijeku.

Da su nam u deceniji koja je prethodila 2012. godini bar jednom strane direktne investicije premašile milijardu, Srbija ne bi morala da kreće od nule. U deceniji koja je uslijedila godišnje strane direktne investicije su premašile pet milijardi evra i to je Srbiji donijelo fabrike, pola miliona novih radnih mjesta, skok naplate poreza, veće budžete za dalja ulaganja, domino efekat koji nas je osnažio, ekonomsku infuziju čije efekte moramo da održavamo i povećavamo dalje.

Zašto je to bitno? Jer nam je nesiguran današnji svijet pokazao koliko smo, na kraju dana, u svemu sami. Odnosno, da samo na sebe možemo da se do kraja oslonimo.

A Srbija, konačno, ima snage da sama pogura svoj rast, da sama nastavi razvoj i da planira dalji napredak, prije svega, na izvoru svojih snaga. A, to su uvijek investicije, uz odgovornu politiku i sistemska rješenja kojima se bave stručnjaci.

Srbija danas ima lidera koji je državnik od povjerenja, sa kredibilitetom i ugledom, predsjednika Republike kakvog zaslužuje. Predsjednik Aleksandar Vučić je vizionar na čijim idejama gradimo ekonomsku kulu u kojoj će, kako je već najavljeno, kapitalna ulaganja planirana do 2030. dostići 17 milijardi evra.

Ambicije ovog programa usklađene su sa željom i mogućnostima da Srbija ne prokocka do sada ostvarene rezultate uzdržavajući se od investicija „dok se ne smiri svijet”. Za nas više nema čekanja, a pasivna strategija čekanja je možda primjenjiva u zemljama koje nisu toliko dugo kao Srbija čekale na više stope rasta. Srbija luksuz usporavanja više sebi ne smije da dozvoli. Cilj je da sledeće godine naš BDP prvi put prebaci 100 milijardi evra, a da do 2030. dostigne vrijednost od 133 milijarde evra.

To ćemo moći sa planiranim volumenom ulaganja od 17 milijardi evra do 2030. godine jer samo ubrzani rast donosi dalje povećanje plata, penzija, minimalne zarade, životnog standarda.

Godine 2012. srpski BDP je iznosio 35 milijardi evra i to je brojka koja možda i najbolje pokazuje nisku polaznu tačku sa koje je Srbija krenula u preporod. Od nekadašnjeg BDP-a od oko 4.000 evra po glavi stanovnika došli smo do oko 13.500 evra po glavi stanovnika, s ciljem više od 20.000 evra do 2030. godine.

Ipak, ne srljamo u ulaganja, izuzetno vodimo računa da ona ne poljuljaju teško stečenu makroekonomsku stabilnost koja mora biti naša „baza od betona” jer bez nje, ulaganja nisu moguća. A stabilni smo zahvaljujući parametrima kakvi su javni dug koji je na nivou od 41,5 odsto, na apsolutno sigurnom nivou sa prostorom za neophodna reagovanja u slučaju bilo kakvih novih nestabilnosti.

Srbija održava ovaj nivo zaduženja u godinama kada je prosjek zaduženosti evrozone 88,5 odsto. Uz to, od januara ove godine minimalna zarada u Srbiji iznosi rekordnih 551 evro, što je više od nekadašnje prosječne zarade. Do 2030. godine ciljamo na 760 evra minimalne zarade, koja je, da podsjetim, 2012. godine iznosila oko 170 evra.

Ono što je Srbiji sada potrebno je da se vrati na veće stope rasta, jer „pristojan rast” BDP-a prosto nije dovoljan, a usporava ga svaka vrsta nestabilnosti i svaka vrsta nesigurnosti. Mikroklima stabilnosti je štit koji Srbiju može da zaštiti od spoljnih rizičnih faktora upliva ekonomskih posljedica svjetskih turbulencija. Zato je sve ovo dnevna borba za svako radno mjesto, za svaki dinar, za odgovornu ekonomsku politiku koja donosi stabilnost, rast i razvoj i u godinama koje ne odišu stabilnom poslovnom klimom.

Naša vizija Srbije 2030. godine je Srbija u kojoj prosječna plata iznosi 1.700 evra, sa prosječnim penzijama od 750 evra i minimalnom zaradom od 760 evra. Za takav rast, još jednom, neophodne su investicije, kapitalna ulaganja u infrastrukturu, puteve, pruge, razvoj, u brzinu rasta. Naša najveća pažnja u budžetu usmjerena je na kapitalne investicije u saobraćajnu infrastrukturu.

Putevi i pruge nam donose nove investitore, nove turiste, nove integracije, jer su ti kilometri put novca koji se sliva u našu zemlju. Od 2012. do 2025. Srbija je izgradila 622,7 kilometara puteva, od čega je 271,69 kilometara pušteno u saobraćaj samo u posljednjih pet godina. Trenutno je u izgradnji 10 auto-puteva i brzih saobraćajnica u ukupnoj dužini od 380 kilometara, a planirano je da do 2035. bude izgrađeno još 578 kilometara auto-puteva i brzih saobraćajnica.

U železničkoj infrastrukturi u planu do 2035. godine su rekonstrukcija i modernizacija pruge Niš–Dimitrovgrad, Beograd–Niš, Pančevo glavna – Zrenjanin – Subotica, Vrbas–Sombor, Valjevo – Vrbnica – državna granica sa Crnom Gorom, rekonstrukcija i modernizacija pruge Ruma–Šabac–Loznica, izgradnja obilazne pruge Beli potok – Vinča – Pančevo sa drumsko-železničkim mostom preko Dunava kod Vinče i putne obilaznice oko Beograda.

Zatim, izgradnja nove pruge Negotin – državna granica Vidin Bugarska, rekonstrukcija i modernizacija pruge Zaječar – Prahovo pristanište, rekonstrukcija i modernizacija Šarganske osmice, izgradnja nove pruge Subotica–Baja. Srbija će paralelno razvijati i vodni saobraćaj, ali i vazdušni.

U oblasti zaštite životne sredine akcenat se stavlja na upravljanje otpadom – izgradnju regionalnih centara za upravljanje otpadom, upravljanje otpadnim vodama, unapređenje kvaliteta vazduha, gašenje starih kotlarnica. Posljednje godine pokazale su važnost energetske sigurnosti i važno je da, osim naše sopstvene sigurnosti, iskoristimo i poziciju Srbije kao energetskog čvorišta Jugoistočne Evrope.

Nove gasne elektrane, novi solarni kapaciteti, hidroelektrane, modernizacija prenosne i distributivne mreže i razvoj gasne i naftne infrastrukture, novi dalekovodi, trafostanice i prekogranične interkonekcije, program nuklearne energije su poslovi koji nas čekaju i kojima se bavimo.

Uz to, u planu je i rekonstrukcija i obnova više od 70 osnovnih i srednjih škola širom Srbije, potom više od 25 zdravstvenih ustanova širom Srbije, među kojima su: Univerzitetski klinički centar Srbije, KC Niš, KC Vojvodine, KC Kragujevac, Opšta bolnica Bor, Opšta bolnica Vršac, Dom zdravlja Golubac, Zdravstveni centar Zaječar, Zdravstveni centar Kladovo, Dom zdravlja Knjaževac, Zdravstveni centar Negotin, Bolnica u Smederevu, Opšta bolnica u Kruševcu, Zdravstveni centar Užice.

Nastavićemo i socijalno odgovornu politiku pomoći i podrške majkama u kupovini nekretnina, ali i podršku Alimentacionog fonda, onima kojima je za tim potrebna. Tu je i program podrške kupovini seoskih kuća za mlade, zatim uspostavljanje omladinskih prostora, uz nastavak programa podrške mladima za kupovinu prvog stana. Osim toga, nastavićemo da gradimo najsavremeniju digitalnu državu i da uhvatimo brzinu razvoja i primjene vještačke inteligencije.

Važni su nam i digitalno zdravstvo i biotehnologija, gdje poseban fokus stavljamo na pametne bolnice. Uprava mora da bude moderna i digitalna, dostupna kako građanima, tako i privredi. Veći rast je na klik od Srbije i nećemo ga propustiti.

Smatramo da poseban fokus treba da stavimo na razvoj širokopojasne infrastrukture u ruralnim predjelima, da razvijemo mrežu digitalnih kutaka kako bi se podigle digitalne vještine građana u ruralnim predjelima, posebno kod penzionera, žena preduzetnica, mladih.

Nećemo preskočiti razvoj turističke, kulturne i sportske infrastrukture. Jer, Srbija više nema vremena za gubljenje. Moramo da radimo mnogo brže nego ostali, kako bismo na najbolji način iskoristili šansu koju imamo. Zato strategija „Srbija 2030“ nije samo još jedan plan projekata – to je program koji gradi modernu, snažnu i uspješnu Srbiju za decenije i generacije koje dolaze.

(Politika)