(INTERVJU) Arno Gujon za Borbu: Ako srpski jezik u Crnoj Gori ne bude službeni onda ova zemlja pada na ispitu zrelosti za EU

Direktor kancelarije za javnu i kulturnu diplomatiju Vlade Republike Srbije, Arno Gujon, ističe da ustavno priznavanje srpskog jezika u Crnoj Gori nije samo pitanje statistike i volje građana, već jasan test demokratske zrelosti i privrženosti evropskim vrijednostima. Prema njegovim riječima, stabilnost Balkana ne počiva na brisanju identiteta, već na njihovom uvažavanju, dok institucionalna snaga Republike Srpske i ravnopravnost Srba u Crnoj Gori predstavljaju temelje očuvanja srpskog kulturnog i duhovnog bića.

Da li izmjena Ustava Crne Gore kojom srpski jezik dobija status službenog predstavlja smetnju za pristupanje Evropskoj uniji i kako vidite očekivanje dijela javnosti da ova zemlja pored crnogorskog unese i srpski kao zvanični jezik Unije?

Izmjena Ustava Crne Gore kojom bi srpski jezik dobio status službenog ni u kom smislu ne predstavlja smetnju za pristupanje Evropskoj uniji. Naprotiv, ona bi mogla biti jasan pokazatelj demokratske zrelosti jedne zemlje kandidata i njene spremnosti da uvažava realnost, volju građana i evropske vrijednosti.

Evropska unija počiva na principu poštovanja kulturne, jezičke i nacionalne raznolikosti. To je jasno potvrđeno i kroz Evropsku povelju o regionalnim i manjinskim jezicima, koja se ne odnosi isključivo na službene jezike država, već obuhvata i regionalne jezike, manjinske jezike i čak dijalekte. EU aktivno poziva svoje države članice da ratifikuju ovu povelju, a i u samim dokumentima Evropske unije, poput Povelje osnovnih prava EU, član 22 govori o poštovanju jezičke raznolikosti. Takvo normativno opredjeljenje pokazuje da EU ne samo da tolerira, već aktivno podstiče očuvanje i njegovanje jezičke raznolikosti, uključujući i jezike kojima govori znatno manji broj ljudi nego srpski u Crnoj Gori.

U tom kontekstu, činjenica da se prema pomenutom popisu više od 43 odsto građana Crne Gore izjasnilo da govori srpskim jezikom, dok se za crnogorski izjasnilo oko 34 odsto, ne može biti ignorisana. Ustavno priznavanje srpskog jezika ne bi bio čin isključivosti, već upravo suprotno – čin uvažavanja demokratske većine i poštovanja stvarne jezičke strukture društva.

Takođe, važno je podsjetiti da je nakon 2020. godine u Crnoj Gori srušen jedan politički režim koji je godinama pokazivao netrpeljivost prema multikulturalnosti i sistemski ograničavao prava srpskog naroda, uključujući i pravo na upotrebu maternjeg jezika. Danas se u samom državnom rukovodstvu nalaze ljudi koji se javno izjašnjavaju kao Srbi koji govore srpskim jezikom, što predstavlja jasan diskontinuitet sa praksom iz prošlosti i korak ka inkluzivnijem i demokratskijem društvu.

Zbog svega navedenog, unošenje srpskog jezika u Ustav Crne Gore ne bi trebalo posmatrati kao problem u evropskim integracijama, već kao njihovu vrijednosnu potvrdu. To bi bio signal da Crna Gora želi da gradi svoju evropsku budućnost na realnosti, dijalogu i poštovanju prava svih svojih građana.

Kako vidite položaj srpskog naroda u Crnoj Gori i Republici Srpskoj?

Položaj srpskog naroda u Republici Srpskoj i Crnoj Gori ne može se posmatrati jednoobrazno, jer je riječ o dva različita istorijska, pravna i politička konteksta.

Republika Srpska nastala je kao rezultat istorijske borbe srpskog naroda da sačuva svoja vjekovna ognjišta i da izbjegne ponovno stradanje kakvo je doživio tokom Drugog svjetskog rata. U tom smislu, ona predstavlja izraz kolektivne volje srpskog naroda za opstankom i bezbjednošću. Danas Republika Srpska funkcioniše kao jedan od dva entiteta u okviru Bosne i Hercegovine, u skladu sa odredbama Dejtonskog mirovnog sporazuma, koji je međunarodno verifikovan i predstavlja temelj ustavnog poretka te države. U tom okviru, položaj srpskog naroda u Republici Srpskoj je institucionalno uređen, što omogućava očuvanje njegovog kulturnog, nacionalnog i političkog identiteta, uprkos brojnim izazovima i političkim pritiscima sa kojima se suočava.

S druge strane, Crna Gora se razvijala kao nezavisna i suverena država kroz drugačije društveno-političke i istorijske procese.

Danas u njoj žive dvije brojčano velike nacionalne zajednice, što je jasno potvrđeno demokratskim popisom stanovništva iz 2023. godine. Ta činjenica obavezuje državu da svoje unutrašnje uređenje zasniva na punoj ravnopravnosti, dijalogu i poštovanju osnovnih ljudskih i manjinskih prava.

U tom demokratskom duhu, opravdano je očekivanje da srpski narod u Crnoj Gori dobije puno i nesmetano pravo da izražava svoj nacionalni i kulturni identitet: kroz upotrebu maternjeg jezika, pravo na dvojno državljanstvo u skladu sa evropskom praksom, slobodno isticanje nacionalnih simbola, uključujući i srpsku trobojku, kao i kroz ravnopravno učešće u javnom i političkom životu zemlje.

Stabilnost regiona ne postiže se nametanjem identitetskih modela ili brisanjem istorijskih i nacionalnih realnosti, već upravo suprotno – kroz njihovo priznavanje i uvažavanje. Samo Crna Gora koja u potpunosti prihvata svoju unutrašnju raznolikost može biti istinski stabilna, demokratska i evropska država.