Čedomir Antić u „Relativizaciji“: Univerzitet je pao „sa šapatom“

Istoričar i profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu Čedomir Antić govorio je u autorskoj emisiji „Relativizacija“ RT-u, sa Ljiljanom Smajlović o stanju Univerziteta u Srbiji, inflaciji obrazovanja, studentskim protestima i razlozima zbog kojih ih nije podržao, ocjenjujući da je 2025. godina donijela duboku krizu i društva i akademske zajednice.

Antić je podsjetio da je Beogradski univerzitet institucija čiji se ugled gradio gotovo dva vijeka, ali je istakao da je tokom 2000-ih i 2010-ih došlo do ozbiljne inflacije univerzitetskog obrazovanja.

„Utrostručili smo broj fakultetski obrazovanih ljudi, a u periodu od 2005. do 2011. godine odbranjeno je više doktorata nego u čitavom vijeku prije toga. To je globalni fenomen, naročito prisutan u zemljama koje su u krizi“, naveo je Antić, dodajući da je danas vozački ispit postao teži od doktorata.

Prema njegovim riječima, dugotrajna tranzicija u Srbiji ostavila je ozbiljne posljedice po Univerzitet.

„Univerzitet je dijelio sa građanima ratove i sankcije, ali je bio pošteđen ekonomskih lomova tranzicije. Dok je pola miliona ljudi ostajalo bez posla i doživljavalo egzistencijalne traume, na Univerzitetu su se istovremeno udvostručavali i broj studenata i broj profesora“, istakao je Antić.

Govoreći o blokadama fakulteta, naveo je da su tokom 2024. godine rad u potpunosti obustavili isključivo državni univerziteti, te da su aktuelni studentski protesti suštinski drugačiji od onih iz devedesetih.

„Ovi protesti nijesu nadpolitički, već nepolitički. Zbog jedne strašne tragedije, Univerzitet je podržao bunt koji je totalitaran po formi, a nepolitički po ciljevima. Nepolitički cilj, ostvaren vanustavnim sredstvima, neminovno proizvodi političke posljedice“, naglasio je.

Posebno je kritikovao pasivnost većine profesora.

„Od oko 10.000 ljudi koji predaju na univerzitetima, mali broj se jasno opredijelio. Većina je ćutala, a kada im je uskraćena plata za koju su znali da će kasnije biti vraćena, blokade su prestale. Pokazalo se da ni studenti nijesu onoliko nezavisni koliko se tvrdilo“, rekao je Antić.

Ocjenjuje da će posljedice biti dugoročne i duboke.

„U ovom postmodernom građanskom ratu niskog intenziteta, bez žrtava, nije jasno ko je pobijedio, a ko izgubio. Ali je jasno da su dvije do tri generacije loše prošle i da je ugašena visoka peć naše nauke i kulture, zbog loše osmišljenog protesta koji su podržali ekstremisti koji nigdje ne čine više od jedan odsto društva“, upozorio je Antić.

Zaključuje da je 2025. godine zvanje univerzitetskog profesora postalo kontroverznije, a ne respektabilnije.

„Dugo se držalo do ugleda profesije. Postojale su čak i parole poput: ‘Studiram na Filozofskom fakultetu, studiram pošteno’. Danas vidimo da su prihvatani doktorati sa privatnih univerziteta gdje vlasnici sami sebi dijele diplome, a to je urušilo kredibilitet sistema“, rekao je.

Antić smatra da se pokazalo kako čak i u samom jezgru Univerziteta – na Filozofskom, Pravnom i Ekonomskom fakultetu – ekstremni pokreti mogu preuzeti inicijativu i paralizovati rad čitave institucije.

„Vjerujem da će ugled Univerziteta dugoročno samo opadati. Danas smo još u šoku, kao čovjek koji ne zna šta mu se dogodilo“, naveo je.

Govoreći o svom angažmanu, Antić je podsjetio da je učestvovao u studentskim protestima 1996. godine, kada je, kako kaže, vlast izgubila legitimitet nakon ozbiljnog poniženja države.

„Tada sam radio ono što sam smatrao svojom obavezom. Isto sam učinio i sada“, rekao je, naglašavajući da nije stranački čovjek niti pripada bilo kojoj političkoj strukturi.

Osvrnuo se i na djelovanje anarhističkih grupa na Filozofskom fakultetu, koje je nekada doživljavao kao dio slobodarskog duha, ali koje su, kako kaže, vremenom prerasle u nasilnu praksu.

„Iz obzira prema autonomiji fakulteta nijesmo zvali policiju ni kada je fakultet pljačkan, profesori maltretirani ili kada su prijetili noževima. Danas vidimo kakve je to posljedice ostavilo“, rekao je Antić.

Zaključio je da je najveći poraz to što je Univerzitet, koji bi morao biti avangarda društva, pao „sa šapatom i odmah“, te da je aktuelna kriza ozbiljan korak unazad, kako za akademsku zajednicu, tako i za društvo u cjelini.