Hipertenzija – uzroci i posljedice

Stopa smrtnosti od kardiovaskularnih bolesti, među kojima je i hipertenzija, viša je od stope smrtnosti od malignih oboljenja.

U Evropi 30% svih uzroka smrti su kardiovaskularne bolesti. Najviša stopa smrtnosti od kardiovaskularnih bolesti, već više decenija unazad, registruje se u Rusiji, Ukrajini i bivšim socijalističkim republikama.

„Srbija je u rangu zemalja sa najvišom stopom smrtnosti od kardiovaskularnih bolesti”, ističe dr Krišto.

Hipertenzija je prvi na listi uzroka preuranjenih smrti u razvijenom svijetu i taj trend se nastavlja već decenijama unazad.

Šta predstavlja hipertenzija?

Arterijska hipertenzija, povišen krvni pritisak ili samo-hipertenzija, je stanje povišenih vrijednosti pritiska krvi u arterijskim krvnim sudovima iznad normalnih vrijednosti. Granica normalnih vrijednosti krvnog pritiska je 140/90 mmHg.

Prema posljednjim preporukama American College Heart Association (ACC/AHA) iz 2017. godine, promijenjena je klasifikacija hipertenzije:

• Normalnim vrijednostima se smatraju vrijednosti <120/80 mmHg

• Hipertenzija I stadijuma: 130-139/80-90 mmHg

• Hipertenzija II stadijuma: >140/90 mmHg

Ili, klinički kriterijum preporučen od Practice Changing UpDates:

• Dnevna srednja vrijednost: ≥130/80 mmHg

• Izolovana sistolna hipertenzija: >130 mmHg i <80 mmHg

• Izolovana dijastolna hipertenzija: <130 mmHg i >80 mmHg

*srednja vrijednost najmanje 3 uzastopna mjerenja

Hipertenzija i krvni sudovi

Naši krvni sudovi trpe uticaj sile pritiska krvi koja teče kroz njih. Kada je krvni pritisak normalan, oni se svojim elastičnim zidom lako prilagođavaju fiziološkoj razlici u pritiscima tokom srčanih ciklusa (sistola, dijastola).

Pod uticajem povišenog pritiska krvi, arterijski krvni sudovi gube svoju elastičnost i postaju krute cijevi. Tako izmenjeni, ne mogu adekvatno da odgovore na promjene u pritiscima tokom rada srca.

Zid arterije najprije gubi svoju elastičnost da bi odgovorio na povišen pritisak krvi u njemu, zadebljava se, a ukoliko je prisutan neki od faktora rizika, pokreće stvaranje aterosklerotskog plaka.

Usled suženja (stenoze) krvnog suda aterosklerotskim plakom, smanjuje se dopremanje kiseonika i hranljivih materija različitim organima, što postepeno narušava njihovu funkciju.

Neravna površina plaka i turbulentno kretanje krvi kroz suženja unutar krvnog suda dovode do pojave krvnih ugrušaka (tromb) na njegovoj površini.

Delovi tako nastalog tromba mogu se otkinuti i nošeni strujom krvi zaustaviti bilo gdje u zoni snabdijevanja krvnog suda iz kojeg je tromb potekao. Prekid u snabdijevanju kiseonikom organa i tkiva neminovno vodi ka njihovom oštećenju i gubitku funkcije.

Upravo zbog uticaja na krvne sudove svih vitalnih organa, hipertenzija je jedna od najkompleksnijih bolesti, jer svaki organ koji izmenjena arterija snabdijeva kiseonikom može biti pogođen.

Po najnovijoj globalnoj statistici koju je objavila Svjetska zdravstvena organizacija, između 33 i 46% ljudi ne zna da boluje od hipertenzije.

Više od 50% ljudi nema regulisan arterijski pritisak uprkos propisanoj terapiji. Procenat varira u zavisnosti od razvijenosti zdravstvene zaštite.

Hipertenzija je jedan od ključnih faktora za nastanak:

• aneurizme abdominalne aorte,

• bolesti perifernih arterija,

• infarkta srca,

• moždanog udara,

• gangrene ekstremiteta,

• gangrene crijeva,

• sljepoće,

• bolesti bubrega.

Iz svega navedenog hipertenzija zahtijeva multidisciplinarni pristup.

„Rano otkrivanje komplikacija hipertenzije od ključne je važnosti za ishod ove multisistemske bolesti”, navodi dr Krišto.

Preporučeni pregledi za osobe sa hipertenzijom

• Redovne kontrole kardiologa 2 puta godišnje ili po preporuci doktora

• Kolor-dopler kontrole krvnih sudova vrata, aorte, donjih ekstremiteta

• Pregled specijaliste dijetoterapije

• Godišnja kontrola nefrologa

• Godišnji pregled endokrinologa

• Godišnji pregled oftalmologa

• Pregled neurologa po indikaciji

• Pregled vaskularnog specijaliste

• Psihoterapija u cilju otklanjanja faktora rizika (pušenje, alkohol)

„U 50-tim godinama života, očekivani životni vijek je za 5 godina duži kod ljudi sa normalnim krvnim pritiskom.”

„Do 64. godine života hipertenzija je nešto češća kod muškaraca, od 65. godine žene se sa muškarcima izjednačavaju u stopi oboljevanja”, objašnjava dr Krišto.

Uzroci hipertenzije

Esencijalna hipertenzija se javlja u 90-95% slučajeva, nepoznatog je specifičnog uzroka uz prisustvo jednog ili više sledećih faktora rizika:

• porodična predispozicija,

• ishrana bogata zasićenim mastima,

• prekomjerna količina soli u ishrani,

• gojaznost,

• poremećaji spavanja,

• alkohol i cigarete,

• hronični stres, akutna bol i akutni stres,

• insulinska rezistencija,

• dijabetes,

• povišene masnoće u krvi (holesterol, trigliceridi),

• nedostatak kretanja.

Sekundarna hipertenzija

Kod 5% pacijenata uzrok je poznat i njegovo liječenje dovodi i do liječenja hipertenzije:

• stenoza bubrežnih arterija, policistična bolest, glomerulonefritisi,

• tumori nadbubrežnih žlijezdi, Cushing-ov sindrom, primarni aldosteronizam,

• bolesti štitaste žlijezde i paratiroidnih žlijezdi – hiper- i hipotireoidizam, primarni hiperparatireoidizam,

• sleep apnea sindrom,

• malformacije krvnih sudova,

• upotreba kortikosteroida, NSAIL, oralnih kontraceptiva, hormonske terapije.

Simptomi hipertenzije

Simptomi povišenog krvnog pritiska mogu biti diskretni do neprepoznatljivosti, često se za ovu bolest kaže da je tiha, bezbolna i nepredvidiva.

Sledeći simptomi mogu ukazati na hipertenziju:

• glavobolja,

• gubitak daha ili otežano disanje,

• zamućen vid,

• krvarenje iz nosa,

• dezorijentisanost,

• konfuznost.

Komplikacije hipertenzije

„69% onih koji dožive srčani udar (infarkt srca) ima povišen krvni pritisak”, ističe dr Krišto.

Najčešće komplikacije povišenog pritiska su na sledećim organima:

Srce: Srčana slabost (hipertrofija leve komore), infarkt srca, angina pectoris, plućni edem, aritmije

Arterije: Periferna bolest arterija (PAD) koja se pojavljuje sa grčevima u nogama i čija je krajnja komplikacija gangrena donjih ekstremiteta, angina pectoris, infarkt srca (AIM), disekcija aorte, stvaranje aneurizme

Mozak: Šlog ili moždani udar (CVI), RIND, TIA, vaskularna demencija, hipertenzivna encefalopatija, subarahnoidno krvarenje

„77% onih koji dobiju moždani udar (šlog) imaju povišen krvni pritisak.”
„Povišen krvni pritisak povećava rizik od moždanog udara 4-6 puta”, ističe dr Krišto.

Bubrezi: Hronična bubrežna insuficijencija (HBI)

Reproduktivni sistem: Erektilna disfunkcija, impotencija

I pored jednostavnog načina utvrđivanja i praćenja, više od 1/3 obolelih ne zna da boluje od hipertenzije, pa tako ni da je u dvostrukom riziku za nabrojane komplikacije u odnosu na ljude sa normalnim krvnim pritiskom.

U svijetu, oko 8 miliona smrtnih ishoda i 100 miliona invalidnosti potiču od komplikacija povišenog i nelečenog krvnog pritiska.

„Antihipertenzivna terapija nedvosmisleno redukuje rizik od kardiovaskularnih i bubrežnih komplikacija”, navodi dr Krišto.

Šta preduzeti?

Proveriti

• Izmeriti krvni pritisak, samostalno ili u ljekarskoj ambulanti.

• Ponoviti mjerenje u različito doba dana.

• Potvrditi postojanje povišenog pritiska u više merenja.

• Mjerenje izvršiti na obe ruke, na sobnoj temperaturi.

Mijenjati

• Životne navike, odnos prema zdravlju, životne prioritete.

• Informišite se preko kompetentnih izvora.

• Ne vjerujte u instant rješenja.

Dajte sebi vremena i napravite plan budućih promjena:

• Smanjite tjelesnu težinu postepeno uz pomoć stručnog lica – specijaliste nutritivne dijetoterapije.

• Smanjite unos soli.

• Alkohol smanjite na do 2 doze za muškarce, odnosno do 1 doze za žene dnevno.

• Potražite stručnu pomoć tokom prekida pušenja ili podršku grupe.

• Uvedite minimum 30 minuta šetnje brzim hodom nekoliko puta nedeljno.

Kontrolisati

• Kontrola šećera, masnoća i krvnog pritiska uz kontrole interniste-kardiologa i lekara drugih specijalnosti (vaskularni specijalista, endokrinolog, nefrolog, neurolog, oftalmolog, specijalista dijetoterapije).

• Upotreba propisane terapije (medikamentima i/ili higijensko-dijetetskim režimom) i samostalno praćenje vrednosti krvnog pritiska ključni su za povoljan ishod ove kompleksne bolesti.

Razumijevanje mehanizama kojim povišen pritisak ispoljava svoje negativno dejstvo, unapređenje kolor-dopler dijagnostike za ranu detekciju promjena na krvnim sudovima, razvoj novih lijekova koji nedvosmisleno utiču na prevenciju nepovoljnih kardiovaskularnih događaja i komplikacija na ostalim organskim sistemima, moraju biti udruženi sa najvažnijim faktorom – odgovornim odnosom pacijenta prema svojoj bolesti.

Smjernice za skrining pacijenta sa hipertenzijom

Za pacijenta kod koga je postavljena sumnja na hipertenziju, savetuje se detaljna klinička evaluacija stanja srca i krvnih sudova, a po indikaciji i drugi specijalistički pregledi:

Laboratorijske analize:

• Pregled prvog jutarnjeg urina sa analizom na prisustvo krvi, proteina i glukoze

• Urea, kreatinin i elektroliti u krvi (Na, K)

• Glukoza (šećer) u krvi

• Ukupni holesterol i njegove frakcije (HDL i LDL), trigliceridi

• Enzimi jetre (AST, ALT, GGT)

Specijalistički pregledi:

• Kardiološki pregled sa 12-channel EKG

• EHO kolor-dopler ultrazvuk srca

• CDS kolor-dopler karotidnih arterija

• Kolor-dopler abdominalne aorte

• Kolor-dopler krvnih sudova donjih ekstremiteta

• 24h Holter monitoring krvnog pritiska

• 24h Holter monitoring EKG-a

• Pregled nefrologa

• Pregled endokrinologa

• Pregled specijaliste dijetoterapije

• Pregled oftalmologa

• Pregled neurologa

• Pregled vaskularnog specijaliste (internista, angiolog, vask.hirurg)

Poruka za čitaoce

„Postaviti dijagnozu hipertenzije je relativno jednostavno, savremeno medikamentozno liječenje je visoko efikasno, ali kontrolisanje multisistemskih komplikacija direktno je srazmjerno stepenu razumevanja bolesti od strane samog pacijenta”, poručuje dr Krišto.