Piše: Jakov Milatović
Predsjednik Crne Gore iznosi četiri scenarija u kojima zemlje kandidati za članstvo mogu učestvovati u procesu proširenja Evropske unije, pri čemu je samo jedan – u kojem je idealan ona gdje obje strane potpuno preuzimaju svoju ulogu u procesu demokratizacije.
Ohrabrujuće je što jedan od sedam prioriteta nove Evropske komisije eksplicitno fokusira na proširenje, zamišljajući Evropu koja nije samo veća, već i jača na svjetskoj sceni.
Iz perspektive država kandidata, ohrabruje nas obnovljeni zamah u Briselu i širom EU. Ovaj zamah je izazvao istinsku želju za novim članicama, a to smatram inspirativnim. Kada sam prošle godine izabran za predsjednika Crne Gore, postavio sam ambiciozan, ali ostvariv cilj: Crna Gora, kao lider među kandidatskim zemljama, da postane 28. članica EU do 2028. godine.
Crna Gora je zemlja koja već ima članstvo u NATO-u, usklađena je sa zajedničkom spoljnom i bezbjednosnom politikom EU već deceniju, koristi euro kao valutu (iako unilateralno), a ono što volim da naglasim: ima snažan civilni sektor i slobodne, nezavisne medije. Zemlja prirodno ima izazove i političke turbulencije, kao i svaka druga demokratska, pluralistička društva, ali ovo su dio procesa demokratizacije, a ne posledica njegovog neuspeha.
Reforme u Crnoj Gori su u velikoj mjeri vođene obećanjem članstva u EU i legitimitetom koji političke stranke izvode iz toga. Zapravo, većina, ako ne i sve, političke stranke u Crnoj Gori javno se opredijelile za evropske integracije. Iako se može dovesti u pitanje iskrenost ovih opredjeljenja i da li su samo deklarativna ili zaista suštinska, ipak, s obzirom na to da više od 80 procenata građana podržava članstvo u EU, jasno je zašto je pristupanje EU tako važan izvor političkog legitimiteta u crnogorskoj politici.
Međutim, transformativna moć EU puta nije jedinstvena za Crnu Goru; slične efekte smo vidjeli i u drugim zemljama – Hrvatskoj (našoj jedinoj susednoj zemlji koja je već članica), Sloveniji, još jednoj zemlji s kojom smo dijelili zajedničku istoriju neko vrijeme, kao i mnogim drugim zemljama u Srednjoj i Istočnoj Evropi. Tokom svoje prethodne karijere kao ekonomista u EBRD-u, iz prve ruke sam posmatrao transformativnu moć EU u ovim zemljama, moć koju nijedan drugi spoljnopolitički akter nije mogao da nadmaši.
Razmatrajući kako bi proširenje moglo da se odvija, postoje četiri glavna scenarija, svaki sa dugoročnim posljedicama i za EU i za kandidatske zemlje:
Scenario 1: Kandidatska zemlja ne iskoristi proces pristupanja EU za napredak u demokratiji ili institucionalnom razvoju, zbog čega EU ne prima tu zemlju. Ishod je jasan gubitak za obje strane, ostavljajući EU sa nepotpunim demokratijama na svojim granicama, a kandidatsku zemlju bez benefita članstva u EU, dok de-demokratizacijske snage preuzimaju kontrolu. Ovaj scenario je također dobrodošao za protivnike EU, koji tada mogu potpuno iskoristiti svoj uticaj.
Scenario 2: Kandidatska zemlja produktivno koristi proces pristupanja – gradi institucije i unapređuje demokratske standarde – ali ipak nije primljena u EU. Istorija pokazuje da ovaj scenario često dovodi do regresije i povratka demokratskih postignuća. I ovdje obje strane na kraju gube na duže staze. Nažalost, istorija nas uči da to obično nije slučaj.
Scenario 3: Kandidatska zemlja ne pokazuje dovoljan demokratski napredak, ali je EU prima isključivo zbog geopolitičkih razloga. Neki zagovaraju ovaj pristup, bez obzira na stanje reformi. Iako ovo može zadovoljiti kako EU želju za proširenjem, tako i ambicije kandidatskih zemalja, naročito za većim izvorima finansiranja za razvoj, u stvarnosti nije održivo. Na duži rok, i EU i zemlja pate, jer osnovne vrijednosti poput vladavine prava i efikasnog upravljanja biva zanemarena. Štaviše, ovaj scenario bi mogao donijeti koristi protivnicima EU, omogućavajući im da iskoriste prilike za uticaj unutar same Unije.
Scenario 4 (Pobjednički scenario): Obje strane čine svoj dio. Kandidatska zemlja koristi proces pristupanja kako bi postigla pravi napredak u demokratiji i izgradnji snažnih institucija, dok istovremeno depolitizuje svoju javnu upravu, omogućava slobodno medijsko okruženje, fokusira se na održivi ekonomski razvoj i tada biva primljena u EU. Ovo je idealan ishod – onaj koji osigurava zajednički rast, otpornost i stabilnost. Ovo je scenario koji smatram da moramo svi težiti.
Ovo je upravo ono što ja zamišljam za Crnu Goru. Moramo iskoristiti proces pristupanja EU – ovu snažnu spoljnopolitičku silu – da podstaknemo reforme i učvrstimo našu demokratiju, kako bismo postali potpuno spreman i posvećen član EU. Stoga je od suštinskog značaja iskoristiti ovaj proces pristupanja sada.
Za ovaj cilj, proširenje ne treba biti samo o finansijskoj koristi – jer postoje bezbrojni globalni putevi za privlačenje investicija uz možda manje uslova. Ono što treba najviše da cijenimo u EU su principi koje ona zastupa. Želimo da izgradimo društvo zasnovano na vladavini prava, dobrom upravljanju i jednakim prilikama. Ove temeljne vrijednosti čine članstvo u EU ciljem vrijednim težnje.
Kao predsjednik Crne Gore, posvećen sam vođenju svoje zemlje kroz ovu ključnu fazu našeg evropskog puta. Nadam se da će i EU i kandidatske zemlje raditi zajedno kako bi postigle istinski pobjednički scenario – onaj koji ne samo da jača i ujedinjuje Uniju, već pomaže i kandidatima da postanu odgovorni, demokratski članovi evropske porodice.
Duboko sam uvjeren da bi pristupanje Crne Gore EU bio politički trenutak veći od nje same; to bi pokazalo da je proces živ, da reforme zaista donose rezultate, da nova politička kultura daje plodove, i mogao bi postati uspješna priča i primjer za sve druge kandidatske zemlje, ako se svi posvetimo istinskoj agendi reformi koja je pred nama.
/euronews/
(Mišljenja i stavovi objavljeni u rubrikama „Drugi pišu“ i „Kolumne“ nisu nužno i stavovi redakcije portala „Borba“)
Лицемјерству Јакововом нема краја.Европом.се звао некада Балкан,Хелм.Ту је настала прва ријеч и први изговор Европа.Што се тиче Европе сложио би се да је Црна Гора дио Европе,међутим ЕУ је нешто друго.То је лешина распала од педерисања и сатанизовања малих народа,и ти,вјероватно плаћеник нађе се да причаш о величини Црне Горе која је име и бренд за сву ту белосветску олош.И онако уз пут,не заборави кантицу вазелина,већ ти је при крају!